O sábado, algúns dos escritores e profesores que asistimos ao Simposio que se celebrou estes días na Universidade de Londres decidimos achegarnos aos locais do Centro Galego, no barrio de Kensington, para seguir a través do canal internacional da televisión española o partido de fútbol. Non se collía. Unha multitude apiñada e suorenta foi seguindo con nerviosismo crecente o que o paso acelerado do tempo facía cada vez máis difícil. Á final, choraban os nenos, choraban os vellos, era a desolación completa.

Un rapaciño sobre todos os demais non quería nin podía ser consolado. Sentado contra unha parede, desatendía unha e outra vez os requirimentos dos pais para que se fose tranquilizando. Eu achegueime a el coa intención de dicirlle unhas palabras. Era inútil. Por un momento pensei con que cara entraría na escola o próximo luns.

Saímos de alí en silencio e fomos comer un bocado a un restaurante do centro da cidade. Pouco a pouco, a conversa derivou cara aos temas de sempre, esquecidos da decepción que acabamos de pasar. O camareiro que nos atendía, un rapaz noviño e agradable, despois de servirnos a cea, quixo saber de que país procediamos. Cando soubo que viñamos de España, felicitounos cordialmente pola vitoria do Barcelona na liga. Era tan amable que nin sequera nos preguntou por que nos botamos a rir daquela maneira.

Esta columna publicouse orixinalmente o 16 de maio de 1994.

Dar unha conferencia no Salón de Cent, no Concello de Barcelona, impón un pouco, como se un se sentise obrigado a falar, sen profanala, coa beleza daquel lugar histórico, tan imponente. Saín do trance como puiden, pero paseino ben. Gustaríame saber como o pasou o público, pero iso nunca se sabe. Despois da charla, durante o ágape que nos serviron, achegouse unha rapaza para que lle firmase nunha servilleta. A ela, polo menos, non lle debeu parecer mal a charla, pois dábase a circunstancia de que a servilleta que me presentou estaba chea de graxa e un pouco de carmín. Entendín o xesto como un eloxio e quedei completamente tranquilo.

Logo veu a cea con oito persoas nun restaurante agradable. Non recordo o que comemos, porque pasei todo tempo escoitando a unha amiga alemá, a quen quero moito, coa que había bastante que non falaba. Encántame a súa sintaxe, o seu acento e os seus erres, que me recordan os que pronunciaba un dos meus fillos cando era pequeno.

Cheguei ao hotel tarde, con pouco tempo por diante para durmir, cousa que non me importa demasiado. Nunca entendín a esa xente que necesita oito horas. Desde rapaz, raramente durmín nunca máis de cinco, quizais porque a noite me gusta máis que o día e porque na madrugada me funciona a cabeza mellor que no resto da xornada. Cando eu era neno e o meu pai pensaba que era algo parvo, con frecuencia, mentres daba voltas na cama, ocorríanseme uns discursos preciosos, dirixidos a el, pero ao día seguinte non me saía nada e volvía ser un rapaz un pouco apalominado. Onte, no hotel, só tiven unha idea feliz: darme conta a tempo de que para durmir pronto é mellor apagar a luz.

Esta columna publicouse orixinalmente o 15 de maio de 2000.

Hai un momento, cando me ía sentar para escribir o artigo de hoxe, chamáronme por teléfono para que dixese cal é a miña palabra galega predilecta. A min, este tipo de preguntas déixanme desconcertado porque non sei que responder. En cuestións lingüísticas son bastante normal, aínda que teño os meus principios. Por exemplo, cústame moito escribir “marabilla” con “b”, que é o correcto, son incapaz de utilizar a palabra “subhasta”, en vez de “subasta”, e non me sinto cómodo falando de “avaliacións”, “orzamentos” ou “titorías”. Xa sei que todas esas formas están perfectamente xustificadas, pero un ten as súas manías.

Unha vez, como xa contei noutras ocasións, don Vicente Risco pediume que agardase por el antes de marchar do café. Resulta que eu estivera falando cun señor a dous metros de don Vicente, que debeu de escoitar a conversa, porque o que me quería dicir era que tivese coidado con aquel individuo por unha razón: “Ten coidado con ese home, que é dos que empregan a palabra ‘impacto’”.

Cada un ten as súas teimas. As miñas están máis en negativo que en positivo. Non me gustan as complicacións nin os circunloquios nin as palabras raras. Tampouco os tópicos. Houbo unha época na que nos periódicos, cada vez que se citaba a central obreira de Bolivia, púñanlle diante o adxectivo “todopoderosa”.

Aínda hai pouco, lendo un conto dun escritor a quen estimo, sorprendeume que escribise unha frase tan parva coma esta: “Chamoume poderosamente a atención”. Nisto de escribir pásame o mesmo que coa comida: aborrezo as salsas, a non ser o aceite cru. Por suposto que entendo que haxa outros gustos. Aquí falo dos meus.

Esta columna publicouse orixinalmente o 14 de maio de 1998.

A semana que agora remata, tiven que viaxar todas as mañás de Vigo á Coruña, case ida por volta, polo cal puiden escoitar a radio durante un par de horas diarias polo menos. Entre as moitas cousas que oín, divertiume bastante un programa de cotilleo sobre a familia real inglesa, no que participaban varios expertos, un deles indignado coa conduta pública dos membros da casa de Windsor. Foi este señor quen dixo que, ao paso que van, o descrédito acabará facendo imposible o futuro da monarquía no Reino Unido.

É probable, pero non seguro. Houbo épocas nas que as cousas foron moito peores que agora e non pasou nada. Se falamos de desprestixio, a familia actual resulta exemplar comparada coa de Xurxo III, que morreu tolo no século pasado e deixou detrás de si sete fillos varóns, todos rariños e cinco mulleres que non eran santas.

Dun deles, o duque de Cumberland, díxose que matara un criado para roubarlle o calcetín onde gardaba o diñeiro. Outro dos irmás arruinouse construíndo unha casa, que nunca rematou, e casou cunha señora á cal non lle gustaba durmir e coleccionaba periquitos. Polo que respecta ao maior, que reinou como Guillermo IV, dedicábase a beliscar as señoras no traseiro. É dicir, que o desastre non carece de antecedentes. En Inglaterra as cousas con entidade teñen sempre tradición, incluídos os pecados da familia real.

Esta columna publicouse orixinalmente o 13 de maio de1995 .

Ese señor Microbio do que falei onte, xa dixen que aceptaba a súa nomeada sen enfadarse. En realidade, algúns apelidos naceron de alcumes como este. Por iso moita xente os asimila tan ben, tanto que algunhas persoas, cando morren, aparecen nas esquelas cos alcumes polos cales foron coñecidas en vida. Aínda hai pouco, eu vin un destes anuncios fúnebres no que figuraba, detrás do nome e os apelidos do defunto, que era carniceiro, o alcume de Talladas, seguramente para que o puidesen identificar.

Non sei de que depende a aceptación ou o rechazo destas cousas. En Santiago, o Hola Que Tal, polo que me contaron, non protestaba. Na miña vila tamén o levaban bastante ben o Cero Quince e o Seis Reás. En cambio, o Sabidilla irritábase cada vez que llo dicían, razón dabondo para que llo dixesen moito.

Dos meus tempos na escola, ao Celsito Culinó non lle importaba nin ao Abisinio ou ao Roncollo; en cambio, o Zirallo facía do seu alcume un caso de guerra. Eu estou convencido de que estes nomes, cando están ben postos, non hai maneira de borralos, pois forman parte dun mesmo, igual que a estatura. Ademais, co paso do tempo, poden perder todo rastro de infamia, como sucedeu co apelido Ladrón de Guevara, hoxe moi ilustre. Claro que hai algúns que son difíciles de arranxar. Por exemplo, Inchavacas.

Esta columna publicouse orixinalmente o 12 de maio de 1996.

Agora mesmo, cando escribo estas liñas, son as dez da mañá do sábado e vou nun tren que me leva desde Zürich a Lausana. O día está moi agradable, co sol brillando nun ceo azul e limpo; a temperatura é tamén moi grata, ao revés do que sucedeu onte, que non se paraba coa chuvia e o frío. Viaxo nun vagón de fumadores, non porque fume a estas horas, cousa que nunca fago, pois o meu vicio limítase á hora do café, senón porque vai case baleiro, ao contrario do que sucede no resto dos departamentos, completamente abarrotados e cheos de nenos que berran.

Un ten a sensación de viaxar entre leprosos, pero con espazo e cómodo. Escuso dicir que os trens suízos son puntuais, rápidos e limpos. Con todo, no que respecta á limpeza, as cousas non son como eran hai anos, quizais porque un viña entón dun país bastante sucio e o contraste notábase moito. Agora nós somos máis limpos, iso é certo, pero non estou seguro de que eles o sexan menos. Cada vez nos parecemos todos, por máis que a nós aínda nos falte un pouco de parecido.

A primeira vez que eu andei por aquí, hai xa moito tempo, un dos aspectos da vida suíza que máis me impresionou foron aqueles postos de venda de periódicos nas rúas, nos que non había vendedor e abondaba con coller a prensa e deixar os cartos por riba dunha mesa. Eses postos aínda existen, pero agora son moi diferentes. Están automatizados: consisten nunha máquina, como esas para mercar tabaco ou bebidas de refresco, na que se mete o diñeiro. A cambio, ábrese unha porta e un xa pode coller o periódico. É unha moral obrigada, imposta pola técnica. A min gustábame máis o sistema anterior, pero é que eu non son propietario dun quiosco.

Esta columna publicouse orixinalmente o 11 de maio de 1997.

A amiga da que falei onte aquí, Elke Wehr, procede da Alemaña do Leste, de onde marchou cando era unha nena. Moitas veces lle teño escoitado historias daquela época da súa vida, entre elas como lle ocultaron ao seu irmán, ata o mesmo momento en que se produciu o feito, a decisión de pasar ao outro lado, pois o neno tiña categoría de heroe porque denunciara a unha familia veciña. Xogando na casa dun amigo, escoitou algo ao respecto e foi correndo á policía. Na escola puxérono como exemplo e el sentiuse un bo cidadán. Cando eu o coñecín en Berlín, aínda non superara os remordementos que lle viñeron logo, ao ser consciente do que fixera.

Unha vez, Elke levoume ata a ponte de Glienicke, esa que vimos tantas veces no cine, coa escena, sacada da vida real, de cambiar espías entre os dous bandos. Por alí pasaba ela tódolos días en bicicleta, co permiso dos gardas, pero coa casa a costas: vestida con dous ou tres xerseis e igual número de saias. Saía gorda e volvía delgada.

Cando a nena xa trasladara o indispensable, o seu pai, que era un coñecido actor, conseguiu un permiso para ir representar a Berlín unha obra de teatro. No momento de cruzar a ponte, xa cando atravesara a liña que separaba os dous mundos, o home non puido evitar volverse e facer unha puñeta inmensa e sonora contra os policías do bando que deixaba. Nese lugar, fixen eu unha foto con Elke ao lado. Se un se fixa ben, ten os ollos húmidos. Non era por nostalxia, senón porque eu acababa de quitar unha medalla de ouro que levaba colgada do peito e alí mesmo lla puxen. Agradeceumo como ela sabe: mentando á miña nai, que é a forma que ten de confesar o seu cariño. Pero chorando.

Esta columna publicouse orixinalmente o 10 de maio de 2000 .

O venres pasado, a tormenta andou enlouquecida por aquí, polo val, e fixo algunhas falcatruadas, aínda que ningunha directamente contra as persoas: destruíu un galpón, e foi lástima que non destruíse algúns máis, feriu de morte a un cabalo e arrasou un pequeno bosque de piñeiros. Despois dun par de horas de rebumbio, a negrura metálica do ceo foise correndo cara a Portugal e deixounos en paz ata a noite, que volveu. Unha paisana, irritada por tantos tronos, raios e lóstregos, díxome ao pasar: “A moi cabrona aínda non quedou contenta”.

Parei uns minutos a falar con ela. Estaba convencida de que estas tormentas que van a Portugal e volven son as peores, pois o que fan alí é cargar ferro, que abunda nas montañas. Cando regresan, a chispa é de color amarela, vinte veces máis poderosa que a de aquí, porque trae xofre. Polo visto, este raio portugués ten querencias pola xente e polos bichos, especialmente polas vacas. Contra el, só se pode rezar.

Ao chegar á casa, sentei nunha butaca para contemplar o espectáculo, unha verbena fascinante de alustres e de tronos. De súpeto escoitouse un ruído inhumano, como se o ceo enteiro fose de pedra e rachase en dous, e foise a luz. Acordeime da paisana, soíña na súa casa, protexida tan só polo escudo fráxil dos rezos, convencida quizais de que os portugueses non son uns bos veciños, pois mandan estas cousas. Ata me contaxiou a min ese mesmo sentimento. Sorprendido polas ideas que me viñan á cabeza, por unha vez entendín a serbios e croatas.

Esta columna publicouse orixinalmente o 9 de maio de 1993.

Unha vez oínlle contar a unha muller, cega desde os dez anos, que unha das cousas que máis a magoaban era que, co paso do tempo, se lle ían borrando da memoria os rostros queridos. Debe ser, non obstante, algo que nos sucede a todos. Onte mesmo, por exemplo, cando tratei aquí do Leoncio, o toliño da miña vila de quen falei no meu libro A galiña azul, decateime de que empezaba a ser máis un nome que unha imaxe. Recordo del apenas un sorriso, unha maneira de andar característica, moi marcada, como cambaleando, e o xesto preocupado que puña cando se quedaba mirando, igual que se fose inspector, para os altos dos postes da luz.

Foi o tolo máis educado e agradable que coñecín na miña vida. Viña con frecuencia pola casa, a pedirlle cousas á miña nai. Cando marchaba, deixaba un regueiro de diminutivos detrás de si: “Muchitas gracitas. Que Dios queridito se lo pague a toditos ustedes”. Outras veces, en cambio, andaba enfadado, rosmando con cara de poucos amigos. Xeralmente, iso sucedía cando había moito vento.

Unha das manifestacións da loucura do Leoncio consistía en desfacer a súa propia casa. Cun pau de ferro ía desmontando as paredes pedra a pedra, coa mesma elegancia dun construtor coidadosoque procura facer as cousas ben. Pouco e pouco, sen deixar de saudar a todo o mundo desde o alto dos seus andamios, acabou rematando a obra, é dicir, que quedou vivindo ao vintimperio, baixo a chuvia. Logo, as mulleres da caridade construíronlle un búnker indestrutible. A partir daquela, o Leoncio converteuse en intratable e dicía unhas blasfemias espantosas. A Deus non lle importaba, pero asustaba tanto os veciños que o meteron nun asilo

Esta columna publicouse orixinalmente o 8 de maio de 1999.

Por unha revista, sei agora da morte de Juan Ramón Masoliver, un dos amigos máis divertidos, intelixentes e disparatados que tiven. Andaba preto dos noventa anos. Era ofensivamente agudo, pero tamén arbitrario e feroz cando quería. Eu vinlle facer a puñeta contra un personaxe do público mentres daba unha conferencia subido nunha tribuna. Eran unhas puñetas contundentes, repetidas en forma de traca cunha furia que non se correspondía coa chispa maligna dos ollos nin co xesto irónico da boca.

Sempre me entendín moi ben con el. Só nos enfadamos unha vez, en Moscova, cando eu lle reprochei as impertinencias que lles dicía aos escritores rusos, incapaces de entender aquel humor seu tan particular. Nunha reunión oficial, ao levantarnos para marchar, díxolles: “A próxima vez que volvamos, iremos velos a Siberia”.

Ás veces, a lingua íalle por diante da cabeza. Vivín con el horas inesquecibles. Recordo unha viaxe en avión desde Italia, na que me veu contando a súa amizade con Joyce e con Ezra Pound. Non presumía, simplemente narraba unha experiencia interesante. Podía ser tan especial que aínda hoxe, a mellor guía de Roma que existe é unha que escribiu el, que era de Barcelona. Nervioso ata poñer nerviosos aos demais, fuguillas e atrabiliario, sabía moitísimo. Sempre nos quixemos ben. Vouno botar de menos.

Esta columna publicouse orixinalmente o 7 de maio de 1997.