Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es
Á marxe do tempo

Lembranza dun amigo fogueteiro

19 de febrero de 2016 a las 0:19

Chamábanlle Fuego Fijo y Volador porque era fogueteiro e andaba ofrecéndose ás comisións de festas das distintas parroquias cun discurso no que incluía bombas de palenque para anunciar as alboradas, unha ducia de cubos para a procesión e sesións de “fuego fijo y volador” na metade das verbenas. Tiña rivalidade co Eladio Paz Benítez, do mesmo ramo e competencia, e co Chimpafigos, cuñado daquel, aos que consideraba pouco artistas e demasiado inclinados ao ruído. Non lle gustaba nada que eu non compartise esta apreciación.

Sentíase artista fogueteiro, da escola valenciana, onde aprendera o oficio despois da mili. Lía o periódico, picaba algo cara á esquerda en materia política, pero non esquecía que lle debía dous grandes favores a xente do ceo: á Virxe do Carme por libralo dunha explosión e a san Roque por atendelo nun apuro relacionado coa saúde.

Medía o mundo en termos da súa profesión: a cantas bombas equivalía un trono ou cal sería o presuposto para foguetes que gastaban nas festas de Nova York. Por coñecer a capacidade destrutiva dos explosivos, estaba en contra de todas as guerras.  Un día, falándolle da barbarie inhumana que supuña a bomba atómica a uns paisanos no seu taller, non atopou mellor exemplo para convencelos daquela loucura que dicirlles: “Unha bomba desas, botada aquí, non deixa un cristal san en toda a provincia”. Causou asombro.

Esta columna publicouse orixinalmente o 19 de febreiro de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Dous infelices

18 de febrero de 2016 a las 0:18

Estiven vendo un deses programas de televisión dos que todo o mundo abomina, pero que teñen tanto éxito. Entrevistaban a un par de infelices, home e muller, aos que lle acaban de quitar dous fillos pequenos para entregalos en adopción a outro matrimonio. As autoridades que tomaron a decisión aseguran que os nenos vivían en condicións de desamparo. Desde logo, moito desamparo tiña que ser, pois rapaciños así vense todos os días tirados polas rúas sen que ninguén tome determinación de ningún tipo sobre eles.

Os pais son aínda novos e vestiron o mellor que tiñan para saír chorando na televisión. El ía cun traxe claro, moi folgado, que resultaba evidente que antes pertenceu a outra persoa. A muller levaba unha saia branca plisada, demasiado longa, que lle chegaba ata os grosos calcetín de la que lle cubrían a parte baixa das pernas.

Parecían boa xente, só pobres, non senvengonzas nin aproveitados, que o único que pretendían era recuperar os fillos que lles quitaran. Como dous  poliños pelados e sen nai, daban a impresión de seren fáciles de enganar. Nun momento, cando xa choraran bastante e explicaran a desgraza que lles caeu por riba, el tivo un acceso de furia e soltou unha ameaza. Fíxoo con cara de tan boa persoa que parecía difícil que lle puidese meter medo a ninguén. Dixo ademais que para recuperar os nenos estaba disposto a coller un pau.

Esta columna publicouse orixinalmente o 18 de febreiro de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

O Deus de Witkin

17 de febrero de 2016 a las 0:17

Leo nunha revista americana que o famoso fotógrafo Joel-Peter Witkin anda buscando, a través de anuncios nos periódicos, mortos feos. Hai anos buscaba ananos, xigantes, chepudos, mulleres barbudas ou siameses unidos pola cabeza. Con todo ese horror compuxo unha parte non pequena da súa obra artística, que hoxe figura nas historias da arte contemporánea. O retrato que lle fixo a un enfermo de sida, que aparecía con bigote e saia, acompañado da súa nai e dun neno espido, foi moi polémico.

Sería aínda peor o que veu despois. Witkin colleu un cadáver en Marsella, sentouno espido nunha cadeira e retratouno coa mestría que ninguén lle discute, pero con auténtico sadismo. O morto aparecía sen cabeza, coa pel do pescozo recollida como se fose un toco. Comparado con isto, toda a súa obra anterior resultaba inocente.

Non sei que pretenderá facer agora Witkin con eses mortos feos que anda buscando, aínda que tampouco parece difícil de imaxinar: un salto cara adiante na estética da perversidade. Unha vez solicitou xente que tivese os estigmas de Cristo ou a calquera individuo que estivese convencido de que era Deus ou a Deus mesmo en persoa. Naturalmente, isto último non o conseguiu. Eu alégrome, porque Deus retratado por Witkin só sería posible se Aquel fose un monstro repugnante. Menos mal.

Esta columna publicouse orixinalmente o 17 de febreiro de 1997.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Don Antonio e Don Manuel

16 de febrero de 2016 a las 0:16

Leo nunha revista de Madrid un artigo sobre Antonio Machado e a Guerra Civil que a forza de ser entusiasta e eloxioso, resulta inútil. Á parte da pedrería retórica na que está escrito, que ofende ao poeta con adxectivos catastróficos e sonoros, que este nunca merecería, tales como “ínclito”, “ebúrneo” e “prístino”, non di nada que se poida aproveitar. Trátase dun traballo completamente baleiro, unha oquedade monumental de máis de vinte páxinas para tirar unha conclusión innecesaria: que a República se portou moi ben con Machado.

Sen que isto se teña posto nunca en dúbida, non obstante, tampouco é certo dunha maneira absoluta. O editor Ruiz-Castillo ten contado moitas veces como don Antonio foi detido en Madrid por un grupo de milicianos ignorantes, que non sabían quen era, e de que maneira o poeta chegou a aceptar no seu interior a posibilidade de ser sacado pola noite e asasinado. Finalmente rescatouno un amigo.

Algo parecido lle sucedeu ao seu irmán Manuel, só que no outro bando. Detivérono en Burgos, sinalado pola man cainita dun periodista que facía a guerra comodamente desde París, baixo a acusación malévola de que o poeta era amigo do alcalde socialista de Madrid. Salvouno unha monxa. É dicir, que o destino puido converter a Manuel nun mártir, sacrificado salvaxemente polo franquismo, como Lorca; e a Antonio nunha vítima máis da barbarie roxa, como Muñoz Seca. A historia, tantas veces absurda, daquela non quixo volverse tola.

Esta columna publicouse orixinalmente o 16 de febreiro de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Disfrace

15 de febrero de 2016 a las 1:10

Por non perder o costume, fun pasar o domingo de entroido a Xinzo de Limia cun grupo de parentes e amigos. A iso da unha e media da tarde cheguei á miña vila, pero fíxeno a corpo xentil, é dicir, sen disfrace de ningún tipo, o cal, como xa teño contado noutras ocasións, convérteo a un en obxectivo inevitable dos grupos de pantallas, autorizados a collelo en brazos e levalo, polas boas ou polas malas, a pagar unha ronda no bar máis próximo.

Decateime do meu estado cando ía andando por unha rúa, á procura da xente coa que estaba citado, e vin como atrapaban un par de infelices, probablemente forasteiros, pois os nativos nunca caen niso. De maneira que me desviei da ruta principal, elixín as rúas menos transitadas e púxenme a buscar unha tenda onde puidese adquirir algo que poñer, fose o que fose. Non tardei en atopala, moi ben abastecida, ademais. A oferta era tan ampla e variada que, como sucede sempre coa fartura, converteu a elección nunha dúbida paralizante. Nin sequera a boa disposición do tendeiro era capaz de axudar.

Probei distintas clases de sombreiros, algúns tan bonitos que se podían tomar por prendas normais, ineficaces para cumprir o obxectivo perseguido. Despois de moitas voltas, optei por un de color encarnada. Porén, pareceume pouco. Consultei co señor da tenda, que estivo de acordo e aconselloume que levase unhas gafas con nariz incorporado e bigote. Non me convencía moito, pero como era tarde, aceptei. De xeito que saín á rúa daquela maneira. As primeiras pantallas que atopei, botáronse a rir, cousa que non me gustou nada. Entón parei diante dun escaparate con espello. Tirei con todo. Resultaba máis digno aceptar o perigo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 15 de febreiro de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

O Entroido en Xinzo

14 de febrero de 2016 a las 0:14

O martes estiven en Xinzo de Limia cuns amigos para pasar o entroido, como todos os anos. Como non se pode andar pola rúa sen disfrace, a non ser que un acepte que o vaian collendo en brazos as pandillas de pantallas para levalo ós bares a pagar unhas roldas, entrei nunha tenda a proverme de material adecuado. Despois de probar un par de sombreiros, optei por un de pirata, con caveira e tibias cruzadas. Non era demasiado, de maneira que decidín completar a cousa cuns lentes e un nariz e bigote, todo integrado nunha peza. Os meus compañeiros elixiron un anteface veneciano, un gorro mouro e un bombín encarnado.

Protexidos dese xeito, ninguén nos molestou e dedicámonos a andar polo Barrio de Abaixo metidos no ambiente. Había de todo, coma sempre: tres curas, un cardeal con cara de goliardo golfo e lampantín, o Ramón Peaguda cunha gescartera de coiro e unhas alusións chocalleiras a Rodrigo Rato, e unha máquina xigante, desas nas que se mete unha moeda e sae un regalo ou unha piruleta, pero que daba señoritas de verdade vestidas de coello.

Pola tarde, despois de comer o cocido e as orellas, fomos ver o desfile. Había miles de persoas mirando e durou máis de dúas horas. Estivo moi ben, aínda que para o meu gusto había demasiados toreros e un número excesivo de mozas vestidas de flamenco, ademais de que luciu pouco, menos que outros anos, o desfile das pantallas. Polo demais, o ambiente, fantástico. Confeso que cando veu a democracia e o entroido deixou de ser pecado (¡aqueles sermóns de don Cesáreo mandándonos a todos ó inferno, incluídos os nenos, no primeiro domingo de coresma!), temín por el. Pois non, legal e todo, o carnaval de Xinzo segue apetecendo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 14 de febreiro de 2002.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

A emoción da liga

13 de febrero de 2016 a las 0:15

Alá polos anos cincuenta había un señor de Feces, na raia portuguesa de Verín, que tiña fama de ser un dos contrabandistas máis listos de toda España. Hai quen conta aínda hoxe que nunha ocasión pasasou varios camións de mercadoría barata pola aduana para distraer aos gardas mentres polo río atravesaba cun cargamento importante ao lombo de catorce mulas. Eu coñecín ao tal individuo, que era simpático e falador, con cara de listo. Para redimirse dos moitos pecados cometidos, encamiñou a un dos fillos cara á carreira da xustiza.

Nas miñas terras da Limia, o contrabando era cousa da xente da montaña, incluídos algúns curas. Recordo un deles que ía e viña a Portugal como perico pola súa casa, ata que un día lle pecharon a fronteira para sempre: o señor abade, que era bravo, liouse a tiros cos gardiñas para sacar unha amiga do cárcere de Chaves.

Co asunto da raia, por alá abaixo fixéronse algunhas fortunas: aínda quedan boas casas e rendas que seguen gastando os netos. O resto foi oficio de pobres: uns quilos de café para gañarunhas cadelas ou a emoción dalgúns infelices que compraba nunhas poucas toallas para a muller e falaban despois cos amigos da aventura e do risco pasados na fronteira. O sábado observei en Portugal que, a pesar de que xa non hai aduana, hai xente que segue escondendo as botellas de viño no coche como se fose á guerra.

Esta columna publicouse orixinalmente o 13 de febreiro de 1995.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Nomeadas

12 de febrero de 2016 a las 0:12

Estes días, falando de Xinzo de Limia, aludín a tres matadores de touros nacidos na localidade e que participaron nas corridas que se celebraban na praza da vila, situada no campo da Seara. A dous deles citeinos polas súas nomeadas respectivas: o Genaro Minumé e o Paco Legaña. Nunca souben por que lles chamaban daquela maneira. En todo caso, poñerlles alcumes á xente era práctica normal, da que case ninguén se libraba. Supoño que se podería confeccionar un libro con eles, igual que aquel que escribiu Xosé Ramón e Fernández-Oxea, máis coñecido por Ben-Cho-Shey, sobre os alcumes da cidade de Ourense.

En Xinzo, había algúns que resultaban curiosos. Por exemplo, o dun señor que tiña unha taberna, se mal non recordo, na estrada de Lamas, e a quen lle chamaban o Cero Quince, ignoro por que razón. Aquela nomeada emparellaba ben con outro señor, propietario dun dos mellores cafés da vila, a quen todo o mundo coñecía como Seis Reás.

Non eran insultos, senón nomes propios, tan lexítimos como os orixinais, que a maior parte da xente empregaba con naturalidade, sen propósitos ferintes. Iso sucedía incluso con nomes que orixinalmente non deberon ser moi gloriosos, como o de Roncollo, palabra coa que, como se sabe, se designa en galego os animais que teñen un único testículo. Finalmente, os propietarios ou os seus descendentes acababan por aceptar eses nomes espurios. Eu recordo unha vez que ía pola rúa cunha amiga, a quen pararon dúas rapazas, antigas compañeiras de clase, que non conseguían que a outra as recordase polos seus nomes. Ata que unha dixo: “Sí, mujer, somos hijas del Hinchavacas.

Esta columna publicouse orixinalmente o 12 de febreiro de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un acto de hipocresía

11 de febrero de 2016 a las 0:11

Un día, mentres camiñaba cun amigo por unha rúa céntrica de Madrid, achegouse a nós unha rapaza para facernos entrega dun papel de propaganda. Eu, coma sempre, non o collín porque lle teño certa alerxia a ese tipo de publicidade latosa. O meu amigo, en cambio, colleuno e logo díxome que a xente que reparte eses papeis está facendo un traballo e que non parece correcto desprezala. Convenceume, de maneira que desde entón actúo con todo respecto, aínda que non me sinto na obrigación de ler os folletos.

O caso é que hai un par de días, nunha rúa viguesa, despois de practicar a virtude que me inculcou aquel amigo, atopeime de pronto cun bo mazo de literatura desa clase, tanta que empezaba a ser molesta. Acordeime de Verdi, que saía a pasear con vinte periódicos na man, para evitar que o incordiasen os vendedores.

Valéndome dun cambio de rúa, dispúxenme a tirar a carga nunha papeleira. Nese momento, non obstante, apareceu un rapaz que me entregou outro papeliño. Aproveitei que asaltaba a un señor que camiñaba un par de metros máis atrás para desfacerme do envurullo, pensando que non me vía. Equivoqueime. Botouse a min dando berros, sen articular palabra. De seguida me decatei de que se trataba dun deses mudos que piden por escrito. A punto estivo de facerme pagar a hipocrisía. Terei que ler tamén os papeis.

Esta columna publicouse orixinalmente o 11 de febreiro de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Unha obra de caridade

10 de febrero de 2016 a las 0:10

Hai cousa de quince anos, tivemos na casa unha gata que estaba tola. Nin me acordo como se chamaba. Ao principio, só atacaba a xente de fóra, sen excluír aos nenos, aos que se lles colgaba nas costas coa furia rabiosa dun tigre pequeno. Por último, metíase tamén con nós, sempre a traición e sen aviso. Un amigo de Ourense librounos dela coa idea de reeducala, pois estaba convencido de que aquela loucura tiña remedio cun simple cambio de aires. Soubemos que un día a fusilou no monte, metida  nunha caixa de cartón.

O outro día, un veciño díxome que tiña unha galiña ruín, mala persoa. Non deixa comer ás compañeiras, ás cales ataca a picotazos, e prefire rebentar dunha enchenta antes que permitir que lle coman un gran de millo. Está gorda e repoluda, incapaz de moverse, e cada vez parécese máis a un pavo ou a unha ovella.

O dono colleulle noxo, tanto que non sabe que facer. Houbo unha época en que tiña decidido matala e preparala con arroz, pero só de pensalo quítaselle o apetito, a pesar de que lle encanta a paella. Agora agarda por un sobriño que vive en Barcelona e que vai vir polo Entroido. Como o forasteiro e o animal non se coñecen, esa circunstancia pode facilitar as cousas. Se o plan non funciona, vailla regalar a unhas monxas. Díxenlle que me parecía moi ben. Ao tempo que fai unha obra de caridade, pode salvar a alma da galiña.

Esta columna publicouse orixinalmente o 10 de febreiro de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net