Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es
Á marxe do tempo

A alma dun mozo

20 de diciembre de 2013 a las 0:20

Sucedeu en Moscova hai dez anos. Nun coche oficial, camiño da universidade, iamos o escritor catalán Joan Perucho e mais eu, acompañados por unha intérprete e un funcionario do partido. Este último, que se chamaba Grischa, non tiña moito máis de vinte anos, falaba español con acento cubano e era un dogmático bastante ridículo. Convertido na nosa sombra, debía ter algunha misión pouco gloriosa, probablemente miserable, pero que estou seguro que el desempeñaba con conciencia heroica, revolucionaria.

Creo que xa o teño contado. Nun momento, aquel rapaciño; que ata entón nos tiña divertido coas súas simplezas, claramente escolásticas, sobre a condición burguesa do surrealismo ou o carácter reaccionario do formalismo, díxonos unha cousa que nos paralizou durante segundos, incapaces de dar creto ao que estabamos oíndo.

Con inocencia, sen cinismo nin malicia, coa naturalidade candorosa de quen constata un feito evidente, preguntounos como España, un país que tiña un glorioso pasado histórico, podía tolerar a existencia de Portugal, aquel cacho irredento que impedía a unidade política da Península Ibérica. Ademais da risa que nos deu, non recordo que resposta lle demos ao disparate. Agora, coa recente convulsión electoral producida naquel país, pregúntome que sería da alma daquel mozo, é dicir, a quen iría parar o seu voto.

Esta columna publicouse orixinalmente o 20 de decembro de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Ouro

19 de diciembre de 2013 a las 0:19

Antonte pola tarde, cando me chamou o ministro de Cultura para dicirme que o Consello de Ministros acababa de concedernos a Medalla de Ouro das Belas Artes á editorial Galaxia, máis que alegría, sentín nostalxia. Acordeime de Ramón Piñeiro, que non puido gozar deste recoñecemento a tantos anos, cincuenta, de dificultades e de ilusións. Pero tamén me acordei de Francisco Fernández del Riego e de Xaime Isla, que aí están para contalo. E de moita máis xente, pois esa empresa magna foi posible grazas a un número non pequeno de persoas, desde os empregados, ata os subscritores, os autores e os simples lectores.

Cando eu me fixen cargo da editorial, aló polo ano 1984, Ramón Piñeiro cobraba cinco mil pesetas ao mes. Ás veces, se había dificultades, Xaime Isla tiraba do seu talonario persoal e resolvía a papeleta a fondo perdido, sen que ninguén o soubese.  Otero Pedrayo cedeu os dereitos da súa Guía de Galicia para que se publicasen máis libros. Etcétera.

Nestes cincuenta anos, editáronse arredor de 1.500 títulos, dos que son autores homes e mulleres de todas as colores políticas. E todo iso, sen afán de lucro, reinvestindo en funcionamento e novas publicacións todos os beneficios, absolutamente todos, ademais de manter aberta ao público, sen pedir nada a cambio, a Biblioteca Penzol. Mal podían pensar aqueles mozos de pouco máis de trinta anos que en 1950 puxeron en marcha aquel proxecto aparentemente utópico e imposible, que duraría medio século e que aínda non se lle ve o final. Agora concédenlles unha medalla de ouro, que vén ser algo así como unha redundancia, pois ouro era xa o que eles levaban nos seus corazóns.

Esta columna publicouse orixinalmente o 19 de decembro de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Catro insultos

18 de diciembre de 2013 a las 0:18

¿Poderíase imaxinar que alguén, en vida de Franco, se atrevese a chamarlle cabrón diante da súa cara? Naturalmente que non. Nin o propio Franco, vítima dun ataque de loucura e enfurecido contra si mesmo, sería capaz dun disparate semellante. E non obstante… Hai un non obstante. Sucedeu en Marín, no ano 1942, pouco despois de que se instalase naquela cidade a Escola Naval, traída do sur. Estaban presentes tres almirantes, Nieto Antúnez, Moreno e Bastarreche. E un civil, Xosé Fernando Filgueira Valverde.

Na tertulia, Franco queixouse con amargura de que como consecuencia do traslado da escola, en Cádiz corrían chistes de mal gusto, un dos cales aludía aos catro cabróns galegos que fixeran posible aquela desgraza que tanto prexudicaba a Andalucía. Por suposto, el ignoraba quen eran as persoas sobre as que recaía aquel groso improperio, pero quería sabelo, por iso lles preguntou aos reunidos.

O almirante Pedro Nieto Antúnez, amigo de Franco, tomou a palabra para dicir que tres dos cabróns do chiste eran os almirantes presentes, responsables do traslado da escola. O xeneral quixo saber quen era o cuarto e Nieto preguntoulle pola súa parte se non o imaxinaba. Franco respondeu que non tiña nin idea. “¡Pero si es de El Ferrol!”, replicou o outro. O caudillo seguía sen decatarse. “¡Pero si está clarísimo!”, insistía don Pedro. Ao final tivo que dicirllo: “Pues el cuarto es el sastre Rafael y Valiente, que hará los uniformes”.

Esta columna publicouse orixinalmente o 18 de decembro de 1992.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Algo de razón

17 de diciembre de 2013 a las 0:07

Como teño contado moitas veces aquí mesmo, unha grande parte da miña infancia paseina na aldea, sempre nos veráns, durante as vacacións. Nesas épocas, facía o mesmo que os demais rapaces: ía con eles ao monte, sobre todo cos que tiñan que levar as vacas a pacer, axudábaos nos labores de campo, como apañar patacas ou recoller herba ou tornar a auga para o rego dos prados. Para min todo aquilo era unha diversión. Ás veces tamén roubabamos froita nas hortas dos veciños, especialmente cereixas.

Con todo, de todas as actividades que podía facer naquel paraíso onde aínda non sabía en que consistían os pecados de verdade, as que máis me gustaban eran andar a cabalo dos burros ou guiar os carros de bois. Estes últimos, ademais, na miña terra adoitaban ser uns exemplares fermosos de planta nobre, moi poderosos.

Acordeime deles o outro día en Madrid, por culpa dun taxista que me quixo facer unha trampa. Non se trataba de ningún engano importante pero si feo desde o punto de vista profesional. Por iso lle pedín un recibo, que me negou de malos modos. Como tampouco quería eu armar un escándalo, decidín marchar dicíndolle que o seu comportamento resultaba indigno. El despediume cunha frase na que se autoacusaba de coller un cliente máis afeito a andar en carro de bois que a circular en taxi. Nunca saberá que tiña algo de razón.

Esta columna publicouse orixinalmente o 17 de decembro de 1997.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un escritor no inferno

16 de diciembre de 2013 a las 0:15

Non me gusta contar soños nin me gusta que mos conten, como tampouco me gustan os chistes, en xeral. A pesar diso, hoxe vou falar do que soñei onte, que ten que ver co escritor Anthony Burgess, morto hai uns días, e a quen vin condenado e atormentado por unha pandilla de demos repulsivos no medio e medio do inferno. Estábano cocendo nunha caldeira, cuns enormes cachos de cebola flotando no caldo, un par de cenorias saíndolle polo nariz e un espeso gorro de verzas cubríndolle a cabeza.

Noutro tempo, supoño que disparates como este acabaron nutrindo de espantos ese mundo nebuloso das profecías e presaxios. Aínda que non me gusta descartar nunca ningunha das posibilidades que o mundo nos ofrece, incluídos estes xogos de irracionalidade onírica, resístome a crer que Burgess estea no inferno.

Tíñalle pánico. Eu mesmo lle oín dicir en Estrasburgo que a pesar das lecturas e as reflexións que levaba feito ao longo da súa vida para liberarse dese terror aprendido na infancia, non conseguira superalo. A verdade, que se entende. No soño, polo menos, tiña Burgess un aspecto espantoso, coa carne da cara da cor do lacón, colorado e brando, ben cocido e pasado, no punto de ser servido. Se está no inferno, espero que á hora de comelo os demos poñan grelos no lugar das cebolas. O escritor non as soportaba.

Esta columna publicouse orixinalmente o 16 de decembro de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Unha manía

15 de diciembre de 2013 a las 12:00

En Dinamarca teño escoitado moitas veces unha historia fermosa que serviu para que os daneses me fosen sempre especialmente simpáticos. Algúns amigos contáronme que, durante a ocupación alemá, a xente levaba cosida na roupa a estrela de David, en solidaridade cos xudeus perseguidos polos nazis. Desa maneira, os invasores non conseguían distinguir as súas vítimas, disimuladas e protexidas con ese xesto fraternal e valente. De poucas cousas se senten tan orgullosos os habitantes daquel país.

O que sucede é que iso non foi certo. Acaba de dicilo a raíña Margrethe nunha entrevista que lin onte pola tarde nunha revista sueca. Segundo as súas palabras, con frecuencia a verdade é menos atractiva que os mitos. Pois a min dáme pena que sexa así, aínda que os daneses non deixarán de parecerme simpáticos.

Para empezar, son republicanos, pero séntense orgullosos da súa raíña. Non é para menos: traduciu ao dinamarqués a obra de Simone de Beauvoir, ilustrou varios libros de Tolkien, fixo exposicións da súa propia pintura e realiza uns bordados artísticos que todo o mundo está de acordo en que son magníficos. Por suposto, outras cousas semellan menos admirables. Por exemplo, que un lacaio ande detrás dela cun cinseiro de prata na man cada vez que a señora acende un cigarro. Todos temos algunha manía.

Esta columna publicouse orixinalmente o 15 de decembro de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Os plátanos e a riqueza

14 de diciembre de 2013 a las 0:14

Teño unha amiga alemá, que naceu e viviu no Leste, coa que levo falado moitísimas horas sobre como transcorría a vida diaria do outro lado do muro. Foi ela quen me explicou a loucura do plátano, unha especie de obsesión que afectaba aos cidadáns daquela parte do país, para os cales, conseguir ese froito, dificilísimo de atopar incluso no mercado clandestino, era como achegarse ao benestar soñado que sospeitaban existía na metade occidental.

Tenme contado a miña amiga como transcorría a festa do plátano na súa casa, o día que o pai conseguía un para cada membro da familia. Sentábase na mesa e para que a alegría durase máis, impúñase a prohibición de morder: había que chupar. Aínda así, os pequenos non podían evitar unha dentada de vez en cando.

Eu mesmo vin en Berlín do Leste, cando o muro xa caera, cantidades desmesuradas de plátanos nos mercados, como a onda final dun furacán a punto de entrar en calma. Agora leo nos periódicos que se acaba de organizar a festa do mítico froito. Ignoro outros detalles, a non ser que a celebración inclúe aspectos eróticos e políticos. Gustaríame que se engadisen tamén os poéticos, é dicir, a inocencia daqueles homes e mulleres que coidaban que a riqueza consistía en comer plátanos. Seguro que xa non pensan así.

Esta columna publicouse orixinalmente o 14 de decembro de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Recordos do corazón

13 de diciembre de 2013 a las 0:13

Coñecín a José Luis López-Aranguren hai moitos anos, cando eu era estudante e el era un home xa famoso, pouco despois de que o expulsasen da cátedra que rexentaba na universidade de Madrid. Foi na casa que Domingo García-Sabell tiña na Rosaleda, en Santiago, unha tarde de inverno clara e soleada dun xa lonxano mes de marzo. Como os seus inimigos lle chamaban “Amarguren” e dado que as fotografías que tiña visto del se correspondían bastante ben coa nomeada, quedei moi  sorprendido de que fose exactamente o contrario, un ser doce. Despois compartimos xuntos unha aventura que el ten contado en público moitas veces: fomos detidos pola policía e postos a disposición do Tribunal de Orden Público.Non esquecerei nunca a tristeza que me causou ver a Aranguren na comisaría, cos dedos enzoufados de tinta, entre a xente que facía o carné de identidade, onde nos trataron como delincuentes: vergoña para eles.

Daquela eu era un rapaz novo e el tiña algúns anos máis que os que teño eu agora. Desde entón, o tempo pasou con tal rapidez que a miña mocidade non é máis que unha imaxe neboenta desdebuxada entre as brumas do pasado e aquel home maduro que eu coñecín no medio da súa vida é un velliño de máis de oitenta anos. Acaba de publicar un libro sobre a idade na que está agora. Di que non se sente un ser decrépito, senón alguén que simplemente ten que substituír a alterada memoria da cabeza polos recordos vivos do corazón.

Esta columna publicouse orixinalmente o 13 de decembro de 1992.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un libro

12 de diciembre de 2013 a las 0:12

A miúdo, cando me preguntan cal foi o día máis feliz da miña vida, non sei que responder, pois estou convencido de que esa categoría absoluta non existe. Días felices hai moitos, ou quizais poucos, na vida de case todo o mundo. Podería dicir, en cambio, que unha das datas máis agradables que gardo na memoria correspóndese cunha mañá soleada da primavera do 1967, cando eu era estudante en Santiago e fun á oficina de correos a recoller un paquete do cal ignoraba o seu contido. No momento de abrilo, unha vez que tiña identificado o que viña dentro, sentinme desbordado pola alegría: era o meu primeiro libro, recén publicado.

Era tal a euforia que sentía, que tiña ganas de ensinarllo á xente que pasaba pola rúa, aínda que non a coñecese. Deuse a casualidade de que, ao saír da oficina postal, batín con Ricardo Carballo Calero, que daquela era profesor meu na universidade. Naturalmente, amoseille o libro. Recordo que o colleu, deulle un par de voltas nas mans e díxome: “Ultimamente Galaxia fai unhas portadas azuis moi bonitas”.

Desde entón, teño pasado por esa experiencia moitas veces, a última delas hai un par de días. Xa non é o mesmo. A emoción da primeira vez non é agora máis que un sentimento menos rotundo, máis parecido á satisfacción que un sente cando lle rascan a cabeza que á euforia imparable de quen está vivindo nas fronteiras da felicidade. Ignoro se estou falando dun avance ou dun retroceso, dunha proba de madurez ou dunha derrota da vida. Pódese comparar ao momento en que un deixa de crer nos Reis Magos, paso obrigado para non ser un parviño toda a vida. Con todo, un debía ter o dereito de seguir emocionándose un pouco máis con estas cousas.

Esta columna publicouse orixinalmente o 12 de decembro de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Oficio de pobre

11 de diciembre de 2013 a las 0:11

Onte, cando ía comer, ao pasar pola rúa do Príncipe, en Vigo, vin un deses pobres dos que falan estes días os periódicos. Era un home novo, moi delgado, cun chupete na boca, subido nun dos bancos de pedra que ocupan o centro do paseo. Sentado aos seus pés, moi serio e posto no seu papel, un can non máis gordo que o seu dono, chupaba tamén dun adminículo semellante.

Como se tivese un resorte eléctrico movido por pilas, o home agachábase de cando en vez para pasar a man pola cabeza do animal. Ignoro a rendibilidade do oficio, pero supoño que non debe ser moi alta: quizais unhas poucas moedas recollidas ao cabo do día para conseguir algo de comer, mercar uns cigarros ou pagar a cama de cada noite nunha pensión. Demasiado pouco para tantas horas de traballo ao aire libre, con frío e sen estima social.

Cando eu era neno, os pobres eran todos de pedir. Xuntábanse en grupo e pedían ao mesmo tempo, de xeito que os propietarios das casas non se visen obrigados a ter que abrir a porta cada cinco minutos. En xeral, a xente estimábaos. Agora, os pobres case todos teñen oficio, naturalmente ao alcance das súas posibilidades: fan mimo, tocan a frauta, dan saltos ou venden periódicos. Non piden, senón que cobran, aínda que só sexa a vontade. Non sei por que non se recoñece a dignidade do seu traballo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 11 de decembro de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net