La Voz de Galicia lavozdegalicia.es - blogs | Inmobiliaria | Empleo | Mercadillo

Entradas etiquetadas como ‘República Checa’

Ao redor do primeiro de maio checo

sábado, mayo 3rd, 2008

Grabstejn non é o Bezdez. O castelo, erguido en gótico tardío, logo retocado renacentista e aínda arranxado barroco, non foi aínda elevado a categoría literaria, como o seu homólogo na planicie central bohemia… “Era maio, primeiro de maio, mes do amor…”. Así comeza un dos poemas da literatura checa elevado á talla de monumental, e por todos coñecido, como para os galegos sería “Adiós ríos…” de Rosalía. É un poema de Karel Hynek Macha, o máis grande dos románticos checos, que lles canta ao amor e á morte. Aínda que o poema comeza así, iso acaba moi mal. Macha retirábase a inspirarse aos muros brancos espidos do castelo de Bezdez –con enormes panorámicas sobre a chaira-, ao pé do que repousa o lago que anos máis tarde había recibir o seu nome, o lago Machovo. Os lidos tamén din que se insparaba en canta moza andaba fodendo polas aldeas á volta do castelo… 

Grabstejn non ten lago nen poeta que o louve. Nen sequera río. Está erguido nunha pena que bordea un regato, no medio de bosques de faias, e unha pequena viciñanza ao pé, pero a súa altura non é imponente, á beira da estrada, camiño da Alemaña, a escasos cinco quilómetros da fronteira. Pero Grabstejn consérvase moi ben, ao contrario do Bezdez, aínda que o estado ruinoso deste dalle un ar místico incomparable. O Bezdez está a uns 60 quilómetros a norte de Praga e Grabstejn está enclavado nos Sudetes, marcando fronteira coa antiga Lusacia, actualmente o ponto de encontro de Chequia, Polonia e Alemaña.  

En Grabstejn estiven o mércores á noite asistindo á versión festiva da queima das bruxas. Porque o castelo é o ponto escollido por una cooperativa cultural para celebrar as súas actividades ao longo do ano, todo envolto nun ar hippy, pero moi familiar. Estaban os de sempre, algún poeta, músicos e teatreiros afecionados, contacontos… boa xente que anima a vida cultural de Liberec. Para o caso, nós chegamos tarde, para a música. Como manda a tradición, alá onde estiveres fai o que vires, espetamos un chourizo na ponta dun pau, con cadanseu anaco de pan e unha Svijany, a mellor cervexa da rexión, e puxémonos a parolar, porque como xa dixen noutra ocasión, o baile non é a miña arte predilecta. Aínda que ao corpo si que lle daban brío as mozas vestidas de meigas! 

E, para a ocasión, a miña amiga Lenka gardábame para esta noite unha sorpresa, ou mellor dito dúas, que foron as visitas de Raquel, una barcelonesa, e de Miguel, un chileno. O Miguel anda metido nun fregado coma min, é dicir, que a súa vida sentimental cruza pola Chequia. Pola contra, el está só de visita, é a primeira vez que vén á Europa. Da Raquel, non digo nada, porque á Raquel xa a coñezo, e esta cando ten oportunidade escapa da súa Zaragoza laboral e dá unha volta pola Centroeuropa. Pero co Miguel, a grolos de cervexa, fomos debullando as xeografías española e chilena, de Santiago a Santiago.  

Para o caso, eu do que quería falar era da tradición checa ao redor do 1 de maio. Agora, que por estas latitudes do ex-telón de aceiro están enterrados a fouce e o martelo, o que queda no pobo é a doce pachorra dun día de vagar, ou aínda máis: longa ponte para moitos. A bandeira vermella ocupáronse de apistolala ben os músicos afecionados, roibos de cervexa, de enmerdala coas súas letras, unha especie de conflagración da que todo o pobo participaría, lembrando, ou esquecendo, os corenta anos de dictadura, con 19 anos de por medio daqueloutras manifestacións coloradas, en obrigado desfile polas rúas. 

A festa primaveral na Chequia, que para facerse unha idea equivale ao noso San Xoán, desenvólvese entre a noite do 30 de abril e o primeiro de maio. O ritual práctico, máis urbano, máis cómodo, é saír á terraza ou ó xardín e afumar chourizos, beber, parolar, cantar… ao redor dun lumiño. O primeiro de maio pola mañá os homes teñen que levar ás mulleres ata debaixo dunha árbore floreada -debería ser cereixeira- para beixala, símbolo de perpetuación do amor para o novo ano natural que comeza. Este é o ritual que mantén a maior parte dos checos. Hai que dicir con todo isto que estamos na quincena de maior floración en Chequia. Para desgracia dos alérxicos, nos últimos quince días rebentaron en flor todas as prantas e árbores, nun fenómeno louco e rapidísímo, para que vexades como é longo nestas latitudes o inverno.   

Cando nos metemos nas aldeas -eu dígoo ao revés, non saír á aldea, senón meterse nela, participar dos seus costumes- atopámonos cun novelo de tradicións que é preciso explicar. O máis estendido é a procesión de farolillos, tradicións que se organizan sobre todo para os pequenos. Alá polo serán cadaquén leva unha candea acesa, camiñando ata a parte máis alta da aldea ou da vila, ou unha encrucillada, onde se prende a fogueira monumental, para exorcizar todas as meigas, saltar… O que lamento é que non hai un ritual especial ao redor diso, como algún esconxuro, ou polo menos non coñezo. É costume engadir á queima algún espantallo dunha meiga ou algunhas vasoiras. 

Hai que explicar que isto é un ritual da mitoloxía céltica ou xermánica –valpurgisnacht, que lle din os alemáns-  para a consagración da primavera e da vida sobre as forzas do mal. A mitoloxía conta que as meigas saían esta noite para zugar os poderes da terra e podían facer moito dano, por iso era costume pingar a casa e os animais con auga bendita. Outros ingredientes exorcizantes son os felgos e as pizarras -para levar consigo ou situar nalgunhas partes estratéxicas da casa.  

Outro ritual visible é o das árbores adornadas. Viaxar estes días pola República Checa é atopar en cada praza principal unha árbore espetada, a ser posible de tronco recto e espido, só con pólas na punta, precisamente para colgar dela cintas, panos, ramos, botellas… Cóntase que noutra época formaba parte do ritual de namoramento, pois os mozos prantaban na noite do 30 para o 1 de maio unha árbore no xardín da casa da amada. Cando se deu en institucionalizar, pasou a ser erguido diante da casa do concello, ou da casa principal da aldea, os concellos non só competían entre si por ver quen erguía a árbore máis linda, senón que tamén se armaba unha garda a turnos, para que ninguén doutro concello viñese roubala ou tirala, pois era tomado como unha cuestión de honra. O dereito a derrubar a árbore reservábase para os mozos máis xeitosos da aldea. 

Con todo e isto, e retomando a Macha, o poeta, e a costume cada vez máis á moda de ceremoniar as bodas nos castelos, non me deixa de sorprender a crenza checa sobre o casamento. Entre os checos resulta case unha sobervia contraer nupcias neste mes pois, se maio é o mes do amor, é como provocar a mala sorte. Hai que agardar a xuño.

Luns de Páscoa (enteiro)

sábado, marzo 29th, 2008

Foi un luns de Páscoa frío. O que, por estas latitudes, aínda se deixa entender. Pero a xente queda coa boca aberta, porque os signos da natureza andan desorientados. Hai xa unhas semanas que comezaran a abruñar nos xardíns as campaíñas brancas, que saen coas últimas neves e que anuncian a fin do inverno. E por se aínda non fose pouco, ao pé das campaíñas empezaron a sair as lilas. Do que queda de primavera xa non me lembro porque encima diso caeu a neve e queimou todo. Para a semana dise que vai subir o termómetro ata onde lle corresponde nesta época. Déixome sorprender.

O luns de Páscoa, á parte de ser un festivo agradecido por todos para o “dolce fare niente” ou para prolongar a estadía no monte para esquiar, é na República Checa unha data para a folía, desde hai séculos, ou cando menos unha alegría para os nenos, a xente do campo en xeral, e máis particularmente na Moravia. Explicarlles aos checos a nosa forma de celebrar a semana santa, paseando santos polas rúas, é deixalos arrepiados, á vista dos capuchóns, pois todo o máis próximo que coñecen é a indumentaria do Ku-Klux-Klan.

Unha vez salvada a explicación das nosas costumes para os bohemios, convírtome desta volta no traductor para os galegos do ritual pagán de celebración da primavera, que é a explosión florida da Páscoa checa.

Erguinme nugallán, como corresponde á desgana do fin de semana prolongado. De estar aquí, a miña compañeira teríame berrado por ter estraviado ou non ter comprado unha vara nova. Como para un gaiteiro perder o instrumento! Porque escusa non teño, pois nos días próximos á Páscoa véndense por calquera esquina… e especialmente na feiriña que se instala cada ano na praza diante da casa do concello, onde ademáis de escorrentar o frío con licor de mel, un pode facerse con toda caste de ovos de toda cor, fitas, coelliños, pitiños en innúmera representación, artesanal e industrial. Todos os que aprobeitaron algunha vez a ponte para voar á centroeuropa, tiveron a oportunidade de contemplar este espectáculo, masificado para turistas, na praza da cidade vella de Praga, perto do reloxo. A Páscoa checa respira primavera, vida nova. Pero como estou so agora e non teño quen me critique esta deserción á cultura checa –noutras circunstancias sería imperdoable-, contenteime con mollar no café o carneiro pascual de chocolate, de pasas e noces tronzadas. É tan bonitiño que da pena papalo. Xa pola fiestra vin desfile de pequenos, e barbados, pola rúa, cun cesto medio cheo na man e unha vara na outra.

(más…)

Luns de Páscoa

jueves, marzo 27th, 2008

Foi un luns de Páscoa frío. O que, por estas latitudes, aínda se deixa entender. Pero a xente queda coa boca aberta, porque os signos da natureza andan desorientados. Hai xa unhas semanas que comezaran a abruñar nos xardíns as campaíñas brancas, que saen coas últimas neves e que anuncian a fin do inverno. E por se aínda non fose pouco, ao pé das campaíñas empezaron a sair as lilas. Do que queda de primavera xa non me lembro porque encima diso caeu a neve e queimou todo. Para a semana dise que vai subir o termómetro ata onde lle corresponde nesta época. Déixome sorprender.

O luns de Páscoa, á parte de ser un festivo agradecido por todos para o “dolce fare niente” ou para prolongar a estadía no monte para esquiar, é na República Checa unha data para a folía, desde hai séculos, ou cando menos unha alegría para os nenos, a xente do campo en xeral, e máis particularmente na Moravia. Explicarlles aos checos a nosa forma de celebrar a semana santa, paseando santos polas rúas, é deixalos arrepiados, á vista dos capuchóns, pois todo o máis próximo que coñecen é a indumentaria do Ku-Klux-Klan.

Unha vez salvada a explicación das nosas costumes para eles, convírtome desta volta no traductor para os galegos do ritual pagán de celebración da primavera, que é a explosión florida do luns Páscoa.

Un galego na República Checa

viernes, marzo 21st, 2008

[Outro correo recibido no buzón de Global Galicia] 

Ivám Cozinha, desde a República Checa, escribió:

“Xa van alá catro invernos, mas parece que foi onte cando me pegou nos fuciños o frío seco da Centroeuropa. Co tempo acabei descobrindo que aínda cando o termómetro marca negativo, a friaxe é máis levadeira que a nosa, o que para un checo resulta difícil de concebir, cando toda imaxe que ten sobre a península é a da Costa Brava ou das Canarias. Un veciño dos Sudetes non pode imaxinar que a súa terra garda certas semellanzas coa cornixa cantábrica –salvando as distancias co mar, as estatísticas sobre xeadas… E cando digo Sudetes arrisco ante eles o pelello, porque é unha concepción facilmente transgredible despois do que aconteceu aquí ao redor da II Guerra. Non se pode negar a cultura xermánica: non hai máis que mirar os apelidos, a cociña, a arquitectura popular e o folk –elementos que, nas miñas viaxes pola Europa, vin repetidos ata a Alsacia.

Vivo en Liberec, unha cidade dunhas 120.000 persoas perto da fronteira coa Polonia e a Alemaña –a unha hora da Praga cosmopolita e a hora e media de Dresde. Ata o Celtiña nos seus mellores tempos chegou aquí. Para perder. E aínda que hai dous anos gañamos a liga, este ano no que nos defendemos é no hoquei sobre xelo.

A dicir verdade, aquí non chegaron mais galegos. Cando quero falar con un pouco máis de tempo vou ver á miña amiga Lenka, que anda a facer unha tese sobre o noso paradigma sociolingüístico, con Enrique, de Guadalajara (México), profesor na universidade, con Pilar e a súa familia, de Valladolid, ou cos vascos que chegan alguns meses de prácticas a unha factoría. Xa somos todos. Non dubido que en Praga haxa moita máis xente, pero a capital ten outro nivel. Praga é Praga, e isto é a República Checa. Tampouco temos tanta necesidade da capital, salvo no que se refere á vida cultural. En Liberec, onde dou aulas de español no ensino medio, pódese atopar case de todo, incluso feismo, boom urbanístico e comercial, como lle corresponde a unha vila industrial vinculada ao sector da automoción. Despois da reconversión do socialismo e o fenómeno da deslocalización industrial, aquí asentouse unha potente industria que traballa para a Skoda e, en xeral, para a Alemaña, realmente o motor económico do país. O cristal de Bohemia e a bisutería, que tamén sae desta zona, xa pasou por tempos mellores. Neste país, de dimensións como Portugal, todo queda máis ou menos perto. As comunicacións tamén nos fan entender por que todo vai tan febrilmente lanzado. Por que a xente practica a vida rápida –”¿España? ¡Mañana, mañana!”, como me din. Visto o panorama, é fácil comprender por que se respira optimismo, pero tamén estrés.

Así que, envío un SMS, concerto unha cita e procuro chegar á hora acordada, senón fáltolles ao respeito, sentamos todo o tempo no mesmo bar e chuzámoslle unhas “pivo”, que baixan como Dios. E entre cervexa e cervexa sacamos a retranca gris, á que só se pode acceder despois de graduar neste curso bareiro de checo oral, lingua complicada como o Dios que a fundou. Despois de catro anos aquí un pode asegurar que a lingua é o único pasaporte realmente válido para poder acceder aos checos, rirte e discutir con eles, entón é cando podes dicir que estás como na casa, cando tenden a mao e abren o corazón, pois senón, de boas a primeiras, os checos cumpren tamén co noso paradigma galego: serios e desconfiados. Pero canto máis un a coñece, mellor descobre que o checo é unha lingua riquísima, con tal aplicabilidade de sufixos afectivos que o noso “-iño” quedaríase moi curto, cun vocabulario dual onde moita palabra formal ten o seu equivalente oral, que é o que se emprega na práctica, ou toda unha restra de palabras que se usan só para os nenos e nunca se escoitarán nun contexto referido aos adultos. Que o autobús vai a todo gas dise exactamente igual, “na plny plyn”, e pescozo dise “krk”. E a que non sabedes que o galego non é o único himno do mundo que comeza por pergunta: “Kde je domov muj?”, onde está o meu fogar? Boa pergunta. Grande pergunta.”.