La Voz de Galicia lavozdegalicia.es - blogs | Inmobiliaria | Empleo | Mercadillo

Luns de Páscoa (enteiro)

Escrito por Ivám Cozinha | Desde República Checa
29 de marzo de 2008 a las 18:29h

Foi un luns de Páscoa frío. O que, por estas latitudes, aínda se deixa entender. Pero a xente queda coa boca aberta, porque os signos da natureza andan desorientados. Hai xa unhas semanas que comezaran a abruñar nos xardíns as campaíñas brancas, que saen coas últimas neves e que anuncian a fin do inverno. E por se aínda non fose pouco, ao pé das campaíñas empezaron a sair as lilas. Do que queda de primavera xa non me lembro porque encima diso caeu a neve e queimou todo. Para a semana dise que vai subir o termómetro ata onde lle corresponde nesta época. Déixome sorprender.

O luns de Páscoa, á parte de ser un festivo agradecido por todos para o “dolce fare niente” ou para prolongar a estadía no monte para esquiar, é na República Checa unha data para a folía, desde hai séculos, ou cando menos unha alegría para os nenos, a xente do campo en xeral, e máis particularmente na Moravia. Explicarlles aos checos a nosa forma de celebrar a semana santa, paseando santos polas rúas, é deixalos arrepiados, á vista dos capuchóns, pois todo o máis próximo que coñecen é a indumentaria do Ku-Klux-Klan.

Unha vez salvada a explicación das nosas costumes para os bohemios, convírtome desta volta no traductor para os galegos do ritual pagán de celebración da primavera, que é a explosión florida da Páscoa checa.

Erguinme nugallán, como corresponde á desgana do fin de semana prolongado. De estar aquí, a miña compañeira teríame berrado por ter estraviado ou non ter comprado unha vara nova. Como para un gaiteiro perder o instrumento! Porque escusa non teño, pois nos días próximos á Páscoa véndense por calquera esquina… e especialmente na feiriña que se instala cada ano na praza diante da casa do concello, onde ademáis de escorrentar o frío con licor de mel, un pode facerse con toda caste de ovos de toda cor, fitas, coelliños, pitiños en innúmera representación, artesanal e industrial. Todos os que aprobeitaron algunha vez a ponte para voar á centroeuropa, tiveron a oportunidade de contemplar este espectáculo, masificado para turistas, na praza da cidade vella de Praga, perto do reloxo. A Páscoa checa respira primavera, vida nova. Pero como estou so agora e non teño quen me critique esta deserción á cultura checa –noutras circunstancias sería imperdoable-, contenteime con mollar no café o carneiro pascual de chocolate, de pasas e noces tronzadas. É tan bonitiño que da pena papalo. Xa pola fiestra vin desfile de pequenos, e barbados, pola rúa, cun cesto medio cheo na man e unha vara na outra.

Así que un pouco máis tarde saín e fun á casa dos parentes. Sen cesto, a pelo. Petei á porta e, como dentro xa había barullo, intuín voces femininas ao redor da mesa e do aperitivo, pedín prestada unha vara firmemente trenzada de poliñas de vimbio -esta que me deron con algunha fita de color anoada na ponta, nen moi barroca, non máis longa de corenta centímetros-, descalcei os zapatos –isto dos zapatos deixo-o para outro capítulo-, entrei na cociña e, con refrán nos beizos, zurrei coa vara a cada unha das catro mulleres que alí había. A modo, sen mancar. Debería ter recibido catro fitas de cor, pero como xa son barbado, as mulleres non se paran en min con aqueloutros que a tradición mantén na Bohemia ao longo dos séculos. Así que recibín un chupito de slivovice, que é unha augardente de ameixa, transparente á vista, aromática, que queima como gasolina. O refrán checo di que para estar compensado, debería un recibir un segundo chupito para o outro pé. O que pasa é que cando non se ten costume, con dous chupitos diso un pode campanear.

A tradición, que se celebra nas escolas e nas casas onde hai nenos, manda pintar ovos. Certo é que o que os galegos están afeitos a ver en Praga é unha interminable variedade comercial: de vidro, de cerámica, de madeira, de papel, e de plástico… e ata de casca! Contáronme que orixinalmente eran vermellos –é sangue, amor, sexo-, mas agora están pintados con mil e un motivos construidos coas formas dos pétalos de flor, variables ou repetidos trazos alegres que, de ser feitos de forma artesanal, requiren moito xeito e paciencia. Outros representan pitiños, parrulos, flores… Eu xa estiven metido en danzas desas, pero non este ano. O mais sinxelo é cocer o ovo, pois así hai moito menos risco de que casque. O realmente complicado é valeiralo con dous buratos de agulla, un pola parte de riba e outro pola de baixo, pero con paciencia ata se logra. O que xa é unha arte, e aí recoñezo que aínda non cheguei, é partir a casca diametralmente ou perforala tallando debuxos. Non é leria, échevos como volo conto! As medias cascas de ovos énchense con imitacións diminutas de hervas, flores, paxariños… A outros ovos péganselles fitas, lazos bordados. Eu a todo o que cheguei foi a pintalos con colorantes, con deseños mais ben malogrados, ou para o caso, pegando sobre a casca autoadhesivos e calcomanías. Unha arte!

Esta tradición, tradicionalmente reservada ás mulleres, continúana hoxe sobre todo os nenos. A xente produce unha cantidade de ovos, que se penduran das lámparas, do teito… e do eito de poliñas de vimbe e salgueiro que se expoñen nas fiestras con fitas, como se fose un ramo de flores nun escaparate. Unha parte deses ovos ten que ser reservada para a mañá do luns de Páscoa. Os homes veñen coa vara a zurrar, e as mulleres déixanse varear, porque o ritual é o símbolo da beleza e a saúde para o ano natural que entra, e para agradecer pagan con fitas de cor, ovos pintados, ovos de chocolate,  coellos de chocolate –envoltos en papel brillate-… e toneladas de chocolate baixo diferentes formas e cores, que os supermercados se encargan actualmente de abastecer xa desde xaneiro. Isto do chocolate, eu non me atrevo a xulgar, pero paréceme unha costume chegada hai poucos anos desde a Alemaña.

Esta é a parte máis coñecida. Pero habería que ir ao sur da Bohemia e á Moravia para decatarse que a leria non acaba aí. Se é que se pode chamar leria, claro, dependendo de que ponto de vista, a que as mozas reciban un balde de auga fría nada mais abrir a porta ou que entre varios homes as tiren nun pío da auga ou no río. Non deixa de representar un ritual de purificación. Esta é a parte da mañá, claro, porque entre a xente entusiasta as mozas toman a revancha e vínganse coas mesmas formas pola tarde.

Por outra parte, un escoita e le de cantidade de tradicións que mantiña a xente do campo checo durante séculos. Pero iso quedou ancorado nese outro mundo, e ata a vida contemporánea das cidades non traspasaron máis que algunhas costumes. Como son, por exemplo, os pans de Xudas, uns bolos de mel pequenos, que se venden para o xoves santo, ou a bola de pan con pasas, adornada con améndoas na coda, que se vende para o domingo de resurrección. Para os nenos tamén se constrúe un espantallo, a Morte, feito de palla, roupa vella, casca de ovos, ao que se lle prende lume ou se tira ao río, co que se representa a victoria da primavera sobre o inverno, da vida sobre a morte, sendo a vida un novo espantallo feito de ramas verdes e roupa de color.

E, por último, cando miro por aquí ao meu redor e vexo o remuíño de papeis que debería pórme a ordenar sen falta, lémbrome do costume conservado da limpeza primaveral. Ao meu xeito de entender, histeria primaveral. Contáronme que segundo a tradición checa, parte do ritual de purificación da Páscoa era tamén a limpeza da casa: sacar os mobles e calear as paredes. Hoxe non se chega a tanto, pero un lémbrase cando escoita pola rúa que fulano non pode quedar tal fin de semana, ou tal día pillou vacacións, porque na casa ten que facer limpeza primaveral.

Etiquetas: , , , ,

Una respuesta a “Luns de Páscoa (enteiro)”

  1. Carlos Agulló dice:

    En el blog de Elia (www.elia.ws) que siempre cuenta cosas muy intersantes, habla en esta entrada de las costumbres de la República Checa, donde ella también vivió.
    http://www.elia.ws/blog/por_semana_santa_azotes/

    [Reply]

Deja tu comentario