Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es

Lingua pública, lingua privada

8 de marzo de 2012 a las 0:01

Contaba Rafael Dieste que un día se presentou na tertulia do café Tortoni, en Buenos Aires, onde residía, un individuo que quería falar con el sobre cuestións relacionadas co idioma. O escritor galego, que era autor dun manual de ortografía pensou que se trataría de alguén que pretendía discutir algunha cuestión de tipo normativo. En realidade, o espontáneo era un home curioso e intelixente, aínda que tolo, que buscaba adeptos para unha organización ou seita de xente que se comprometía a falar só con substantivos.

Como loucura lingüística non é novidosa: libros escritos desa maneira hai varios, quizais como alarde de enxeño inútil máis que como filosofía. Desde este último punto de vista, houbo un frade italiano do século XVIII, Amadeo di Tenda, que era partidario de combater o escurantismo a base de non empregar palabras abstractas.

Aínda sen ser tolo, a proposta ten algo de atractiva. Non hai dúbida de que a linguaxe serve para referirse á realidade e para expresar sentimentos, ou sexa, para dicir casa, coche, mazá… ou pronunciar palabras rodeadas de moitos signos de admiración, como parvo, mentirán, tramposo, máis todas as que expresan indignación, abatemento, furia, alegría…; todo iso que se coce no corazón e non no cerebro. As segundas debían desterrarse da vida pública e reducilas ao ámbito privado, igual que meter os dedos no nariz, por exemplo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 8 de marzo de 1995 .

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Melina e Paola

7 de marzo de 2012 a las 0:01

Cando Melina Mercouri andaba por Europa adiante protestando sen descanso contra a ditadura dos coroneis na súa Grecia natal, as ameazas daqueles bárbaros ían seguindo os seus pasos de cidade en cidade, de hotel en hotel. Case sempre se trataba do mesmo, é dicir, chamarlle puta por teléfono, xurarlle que o seu home lle puña os cornos con toda clase de mulleres e anunciarlle unha morte inminente, previa á inevitable violación. Un aburrimento. A miseria moral dos brutos non dá nunca para moito máis.

Nunha ocasión, Melina tiña que falar nun teatro da cidade italiana de Xénova. O acto debía empezar ás oito en punto da tarde. Uns minutos antes, unha rapaza da organización foi comprobar se todo estaba a punto, incluídos os micrófonos. Por casualidade descubriu un paquetiño envolto en celofán e atado con cintas.

Era unha bomba preparada para estourar ás oito e cinco, cando Melina estivese falando. A rapaza chamábase Paola e a actriz grega sempre soubo que a ela lle debía a vida. En termos exactos, a débeda sumou vinte e cinco anos, que foron os que transcorreron desde entón e que remataron onte no hospital americano onde faleceu. Desta vez, o explosivo estaba dentro do propio corpo da artista, insidiosamente escondido no interior do seu pulmón. Se Paola fose Deus, está claro que Melina aínda seguiría entre nós.

Esta columna publicouse orixinalmente o 7 de marzo de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Alumnos, alumnas e alumnes

6 de marzo de 2012 a las 0:01

Houbo unha tempada na que Luís Trabazo, un home intelixente e pintoresco, deses que fan lenda, utilizaba o masculino como xénero único, de maneira que dicía o muller, o nena, o lúa e o boca. Non sei de onde sacou aquela extravagancia nin que pretendía conseguir ou demostrar con ela, pero estou seguro de que respondía a algunha complicada teoría, probablemente disparatada, pero con fundamentos inxeniosos, non sempre gratuítos. Entre a loucura e o puramente estrafalario, Trabazo tiña moito talento.

O outro día pregunteille a un grupo de rapazas e rapaces se elas se sentían discriminadas cada vez que me dirixía ao conxunto utilizando só o xénero masculino, como mandan as normas, e unha das mociñas respondeume que se eu dicía, por exemplo, que calasen todos, pensaba que me refería exclusivamente aos rapaces.

Non me pareceu que o dixese por ser orixinal ou porque militara nalgunha organización en defensa destas cousas, senón porque o sentía así. A verdade é que non me resulta fácil compracela. Hai un profesor de Barcelona que emprega o termo “alumnes” para referirse aos alumnos e ás alumnas, ou “todes” para todos e todas. É unha solución, sen dúbida, pero bastante fea. Haberá que seguir discutindo. O malo é que, segundo saben os expertos, discutir sobre palabras é a mellor maneira de non entenderse nunca.

Esta columna publicouse orixinalmente o 6 de marzo de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Historia dunha serea

5 de marzo de 2012 a las 0:01

No congreso este de Lisboa, que trata sobre “Os narradores e o mar”, participamos arredor de cincuenta escritores, cada un disposto a contar o que se lle ocorra respecto do asunto que nos xuntou aquí. Hai de todo, desde quen viu o mar por primeira vez durante a súa lúa de mel, ata quen naceu á beira del ou aqueles outros que navegaron por todos os océanos en grandes petroleiros como oficiais da marina mercante. En conxunto, os relatos son interesantes, como ocorre case sempre coas experiencias persoais.

Hai tamén xente que viu o mar só a través da literatura. Se eu tivese que elixir entre todas as mesas redondas que se celebaron ata agora, un total de seis, foron precisamente os participantes desta última categoría os que dixeron as cousas máis atractivas, polo menos para min. Trataron o tema “Sereas, monstros e lendas”.

Gustoume de maneira especial o que dixo Pepe Esteban, un home que vive entre libros, os corenta mil que ten na súa casa. Falou dunha serea que apareceu moribunda en Xénova, no século XVI, e que foi vista por Filipe II. Antes de que morrese, bautizouna un bispo. Poucos días despois, uns descoñecidos roubaron o seu corpo, parece que co propósito de vender os seus cabelos un a un, como remedio contra a calvicie. Polo visto, resultaba eficacísimo. Así que os calvos de hoxe xa saben o que teñen que facer.

Esta columna publicouse orixinalmente o 5 de marzo de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

O demo

4 de marzo de 2012 a las 0:01

Onte pola tarde, en Ourense, cando ía paseando polos antigos xardíns de Concepción Arenal, que agora non sei cómo se chaman, fun asaltado polo Demo. Era un rapaz de sete ou oito anos, ferozmente vestido de negro, pero cunha capa encarnada, bigote grande e picudo, cara de ánima en pena e tridente na man.  Embestiume desde lonxe, a unha distancia de trinta metros, talmente como se eu fose un cristiano condenado a morte e el un gladiador disposto a furarme de lado a lado. Cando o vin a tres ou catro metros de min, tan determinado a traspasarme, erguín os brazos e declareime rendido. Entón conseguín que parase.

Nada máis calmalo, antes de que tivese un trasacordo, pregunteille cómo se chamaba. A resposta foi seca e terminante: —¡A ti que che importa!—. Víase que a calma era aparente, quizais a aceptación tácita, incluso de orixe xenética, como ocorre cos cans, dese código universal que considera un abuso ou deshonor baterlle a quen se rendiu.

Por dicirlle algo, díxenlle que seguramente se chamaba Pepito. Foi como se lle chamase unha cousa fea porque colleu a arma e achegouma a altura da boca. Durante algún tempo miroume con mirada terrible, o máis parecida á auténtica mirada do Demo que el seguramente conseguíu imaxinar, consciente de que, como alma, eu non tiña nada que facer diante del. Pero de pronto produciuse un suceso inesperado, case milagroso. Achegouse a nós un rapaciño vestido de soldadito español, mirou ó Demo con desprecio e lanzoulle un petardo nos pes. Entón, o malo saíu correndo, coa figura descomposta, arrastrando o tridente e pisando na capa. O ano que vén, a este rapaz debían disfrazalo de boa persoa.

Esta columna publicouse orixinalmente o 4 de marzo de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Ilusión cumprida

3 de marzo de 2012 a las 0:01

As persoas que coñeceron a Otero Pedrayo recordarán que tiña a coquetería de presumir de vello. Para resaltar esta presunción, adoptaba dicir tres cousas. Primeiro, que coñecera nada menos que a don Nicolás Salmerón, presidente da primeira República española; segundo, que asistira ao enterro do Conde de Cheste, último virrei do Perú; terceiro, que el mesmo non era máis que un vello fantasma do século XIX. Este detalle final, que eu lle escoitei dicir moitas veces, escribiuno incluso na dedicatoria dun libro.

Presumir de vello é bastante frecuente entre persoas de moita idade. Recordo unha comida na casa dos meus pais, na que Otero estivo competindo co meu avó, que daquela pasaba dos noventa anos, sobre estas historias. Estou vendo a cara de don Ramón cando o seu adversario lle dixo que asistira ao enterro de Curros Enríquez.

A única razón que un ten para lamentar non ser máis vello é que perdeu a oportunidade de coñecer algunhas persoas interesantes. A min, por exemplo, gustaríame coñecer a Julio Camba, un escritor polo que sinto devoción desde o día en que a miña nai me mercou na librería de Resvié, en Ourense, La rana viajera. Creo que lle custara dez pesetas. Hoxe cumprín un soño: adquirir as Obras completas do escritor, que atopei nunha librería de vello. Non digo o que paguei por elas porque as ilusións non valen diñeiro.

Esta columna publicouse orixinalmente o 3 de marzo de 1995.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Contalo, lamentalo, cambialo

2 de marzo de 2012 a las 0:01

Cando se celebrou o sonado xuízo contra O. J. Simpson no verán do ano 1995, unha testemuña que adoitaba pasear o can polas noites nas inmediacións da casa do crime foi interrogada na sala pola fiscal para que dixese se escoitara voces que proviñan de dentro e se era certo que tiña comentado cun amigo que unha daquelas voces soaba como se fose dun negro. Antes de que se producise a resposta, un dos avogados protestou indignado por considerar que a pregunta deixaba traducir sentimentos de tipo racista.

Non sei se a pregunta tiña ese sentido, pero a verdade é que moitos negros falan distinto dos brancos. Esas diferenzas danse entre persoas de diferentes rexións (aquí distinguimos perfectamente un catalán dun andaluz) ou entre os membros de distintas clases sociais (pola fala podemos saber quen foi á escola e quen non).

En Xava, por exemplo, a clase alta fala en kromo, a clase media usa o madyo e a clase máis baixa emprega o ngoko. Nos mesmos Estados Unidos, quen teña andado en taxi en Nova York, por exemplo, aínda sen saber moito inglés, deseguida percibirá acentos que nada teñen que ver co que se escoita na televisión. Pasa en todo o mundo, como saben os lingüistas. Como dicía un destes, o deber dos estudosos do idioma é describilo, os filósofos e as almas de ben poden lamentalo e os políticos deben modificalo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 2 de marzo de 1997.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Pasaxeiros nun tren

1 de marzo de 2012 a las 0:01

No último número da revista Granta, o escritor alemán Hans Magnus Enzensberger describe con precisión unha experiencia que todos temos vivido algunha vez nas nosas vidas: un grupo de persoas viaxa tranquilamente no departamento case baleiro dun tren; as bolsas, os periódicos e as gabardinas descansan sobre os asentos non ocupados ata que, de pronto, nunha parada ábrese a porta corrediza e entran dous novos pasaxeiros. Irritados, os viaxeiros primitivos reaccionan con fastío ante a chegada dos intrusos.

A historia pódese volver un pouco máis complicada aínda. Por exemplo, os recén chegados, despois de ocupar os lugares que lles corresponden, pasados os primeiros minutos de tensión, esquecendo por completo que uns momentos antes eles eran molestos invasores, reaccionarán xa como nativos se de novo se abre a porta para dar paso a outros pasaxeiros dispostos a instalarse nos asentos que sobran.

Unha reacción tan común como esta por forza ten que saír dunha zona escura e profunda da alma humana, probablemente desa parte antiga do noso cerebro que compartimos con outros animais e onde se esconden as emocións e os instintos. Igual que os cans, defendemos o territorio que consideramos propio; e tamén da mesma maneira que os cans podemos trabar aos intrusos. Que o espazo que se protexe sexa un simple departamento de tren ou un país enteiro, tanto dá: miseria biolóxica que algúns converten en causa política.

Esta columna publicouse orixinalmente o 1 de marzo de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Unha librería de ilusións

29 de febrero de 2012 a las 0:01

Algunha vez xa teño falado aquí da miña paixón por Conan Doyle en xeral e polo personaxe de Sherlock Holmes en particular. As obras deste escritor debían ser obrigatorias para quen quixese aprender a escribir con claridade e corrección, o cal non significa escribir con simpleza, que iso xa depende da cabeciña de cada un. Digo isto, porque estes días pasados descubrín en Nova York unha librería dedicada practicamente ao célebre novelista escocés e á súa criatura de ficción, tan estudada como Hamlet.

O problema, cando un encontra estas cousas, adoita ser económico e de espazo. En primeiro lugar, non se pode mercar todo; ademais, a capacidade de transportar paquetes durante as viaxes está limitada por razóns de tipo práctico. Aínda así, facendo un esforzo, trouxen algunhas xoias, entre elas, dúas primeiras edicións.

A librería era un tugurio que contrastaba coa elegancia das empregadas e a informatización dos fondos, metidos en ordenador. Estaba chea de tipos raros, algúns deles con aspecto cotroso, revolvendo nos libros coa ansiedade compulsiva dos que teñen estas manías inocentes. Non resulta difícil imaxinar as frustracións. En canto se xuntan os soños dalgúns milleiros de xentes neste mundo, aínda que a ilusión sexan os libros, dispáranse os prezos. Na catedral de Nova York tamén venden chaveiros coa foto do Papa.

Esta columna publicouse orixinalmente o 29 de febreiro de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Alemania

28 de febrero de 2012 a las 0:01

Pasou a visitarme unha rapaza alemana, estudiante na universidade de Tréveris, que fala un galego moi correcto e case sen acento, para facerme algunhas preguntas relacionadas coa tese de doutoramento que prepara. Trata de estudiar a visión do seu país a través dos escritores galegos. Como eu andiven bastante por alá, e incluso residín en Berlín unha tempada, na casa de escritores do Literariches Colloquium, na localidade de Wannse, preto de Potsdam, ela quería que lle contase as miñas impresións, non só as que adquirín en Alemania, senón a imaxe que me facía daquel país antes de coñecelo, incluso na miña infancia.

Confeseille a verdade. A primeira idea que tiven do seu país, cando era aínda neno, non foi moi positiva. Para min, Alemania identificábase unilateralmente con Hitler e a matanza dos xudeos, sen matices. Logo, durante algún tempo, participei do tópico das cabezas cadradas, a disciplina e o sentido gregario. Pido perdón, pero foi así.

Despois, as cousas cambiaron, sobre todo cando descubrín, en Berlín, nunha longa tertulia nouturna, que había moitos alemáns e alemanas novos que se sentían avergonzados de seren daquel país. Creo que xa teño falado desto. Posteriormente fun afondando no asunto por medio de conversas con amigos de alá, que me convenceron do extendido que está ese sentemento. Supoño que se pode interpretar de moitas maneiras, incluso contradictorias, pero eu prefiro velo dun xeito positivo, como un rasgo de sensibilidade moral, non como unha tortura íntima de tipo morboso. Todo o contrario do que sucedeu coa nosa Guerra Civil, da que moi poucos se sentiron culpables nin avergonzados.

Esta columna publicouse orixinalmente o 28 de febreiro de 2000 .

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net
Página 210 de 222« Primera...102030...208209210211212...220...Última »