O querido e recordado Fermín Penzol, ademais de crear co seu patrimonio a mellor biblioteca galega, doada xenerosamente á Editorial Galaxia cando el tiña pouco máis de cincuenta anos de idade, pagaba na súa vila un equipo de remeiros como eses de Oxford que agora armaron un escándalo en Amposta. Segundo nos contou un día un dos remeiros, o custe maior daquel equipo íase en bistecs, pois os mozos debían estar moi ben alimentados, sobre todo en época de competición, pero polo que respecta á bebida había unha norma moi clara: escasa, boa e aos pouquiños. Puro sentidiño, que é como se chama o sentido común.

Eu non sei o que puideron beber estes rapaces de Oxford para armar a que armaron. Supoño que lles tiveron que dar augarrás. Non se pode explicar doutra maneira que xente que procede dunha das universidades máis selectas do mundo, educados en boas familias (ou malas, pois só pretendo dicir ricas), se comportasen como auténticos bárbaros.

Explicouno un dos encargados: “Son persoas educadas, que cando beben perden un pouco o control, pero non son hooligans”. Evidente. Se en vez de ser así, chegan a ser zarrapatrosos deses que van cos equipos de fútbol, a estas horas estariamos falando doutra cousa: xestos soeces, baixando os pantalóns de costas á policía, ou pelexas a pau limpo, incluso con navallas. Todo o contrario; un deles ata tivo a delicadeza, tal como ía de cocido, de durmir debaixo da cama. Á señora da pizzería leváronlle ademais bombóns e diante do xuíz estiveron impecables. Por iso tampouco haberá que temer agora que vaian dicindo que en España foron interrogados pola Inquisición.

Esta columna publicouse orixinalmente o 15 de xaneiro de 2000.

Nos Estados Unidos hai moita xente que está indignada con Bill Clinton pola denuncia dunha moza que asegura que aquel lle fixo propostas feas, no cuarto dun hotel, cando o actual presidente era gobernador do estado sureño de Arkansas. Naturalmente, el nega a acusación. A muller, pola súa parte, está disposta a chegar a un acordo por unha cantidade duns trescentos millóns de pesetas, ademais dunha reparación de tipo moral: que Clinton lle presente desculpas pola ofensa e o dano que lle causou.

Hai uns días vin nunha cadea de televisión internacional unha señora que choraba de rabia polo comportamento do seu presidente, que consideraba humillante para unha nación tan grande e poderosa como América. Dramatismos á parte, quizais non lle faltase algo de razón, aínda que a cousa tampouco é para chorar.

A min, persoalmente, moléstame moito máis outra historia de Clinton: que autorizou a execución dun retrasado mental en Arkansas por non desgustar aos seus electores. Tratábase dun home enfermo, sometido a varias operacións cerebrais, entre elas a extirpación dun lóbulo frontal. O día que o mataron, no momento en que o foron buscar para conducilo á sala de execucións, aquel pobre infeliz deixou o pastel que estaba comendo e díxolle aos gardas con toda inocencia: “Que non me tiren este cacho, que xa o comerei despois”.

Esta columna publicouse orixinalmente o 14 de xaneiro de 1998.

En Madrid, a un rapaz quixéronlle bater porque ía rindo só pola rúa. Segundo contou na radio, a risa veulle porque de repente se acordou de que o día anterior vira na televisión un amigo golfo, algo borracho, dicindo en verso gansadas sobre a propia anatomía. Nese instante cruzouse cuns individuos que lle preguntaron por que ría. Púxose tan nervioso que non soubo ben que cousa responder, de maneira que a agresividade dos carrañas aumentou aínda máis. O caso é que se salvou duns golpes case por milagre.

O peor é que, desde entón, ao rapaz sucédelle unha cousa rara: na casa, cando está só, ponse triste e sente ganas de chorar; o contrario do que lle sucede na rúa, que sente desexos de rir. Un experto que asistía ao programa díxolle que esa é unha conduta normal e que se recuperará. O mozo, en cambio, era pesimista.

A verdade é que a Juan Ramón Jiménez tamén lle pasou algo parecido, alá polos anos da Guerra Civil, cando o parou unha patrulla de milicianos na rúa e lle ordenou que rise inmediatamente. O poeta, asustado polos fusís que lle apuntaban, fixo como puido: “Ja, ja, ja.” O responsable do grupo pediulle desculpas e aclaroulle que andaban buscando un tipo que se parecía moito a el e que tiña un dente roto. De resultas daquel medo, Juan Ramón quedou cun tembleque. Pero pasoulle e acabou gañando o Premio Nobel.

Esta columna publicouse orixinalmente o 13 de xaneiro de 1996.

Durante anos, viña con frecuencia por Galicia un personaxe intelixente e estrafalario, ilustre profesor portugués de non recordo que materia, que estaba empeñado na realización práctica dun complicado soño relacionado co noso país. Naturalmente, coa excepción duns poucos estudantes inocentes e algún intelectual respectuoso, ninguén lle fixo caso. A verdade é que cando falaba, e hai que dicir que era un mestre admirable no emprego da linguaxe, o mesmo podía ser tomado porunha persoa responsable que por un tolo.

En xeral, a xente pensaba que non estaba ben da cabeza. Non obstante, tiña feito cousas notables na súa vida: por exemplo, fundara seis ou sete universidades no Brasil. Esa capacidade apostólica xunto coa súa cautivante cortesía permitíanlle expoñer os seus plans a moitas persoas, que o escoitaban fascinadas, pero que non lle facían caso. Farto, un día desapareceu sen deixar rastro.

Agora, moitos anos despois, recibo carta del desde Lisboa. Envíame un folleto dunha importantísima institución que el fundou hai moito tempo e que hoxe goza de gran prestixio en todo o mundo. Nunha ocasión, explicando nunha universidade alemá como funcionaba o citado organismo, deixou asombrada a audiencia cando lles dixo que traballaban nel tres persoas: el mesmo, unha secretaria neurótica e un dentista  atolondrado que deixara a consulta por culpa dos nervios. A simple vista parece unha cousa de tolos.

Esta columna publicouse orixinalmente o 12 de xaneiro de 1993.

Estou seguro de que nalgunha ocasión teño falado aquí de Jacqueline du Pré, a célebre violonchelista inglesa, casada co pianista e director de orquestra Daniel Barenboim. Como saben todos os amantes da música, esta rapaza tivo que abandonar a súa  espléndida carreira cando aínda non cumprira os trinta anos de idade e lle diagnosticaron unha esclerose múltiple. Despois dunha longa década moi difícil, durante a cal estivo practicamente inútil na casa, con fortes depresións, mentres o seu home compartía vida con outra muller en París, morreu aos corenta e dous anos. Desde entón lévanse publicado numerosos libros e artigos sobre ela.

O último acaba de saír hai pouco e está resultando escandaloso e polémico, en parte porque vén rematar coa imaxe pública dunha muller doce, agradable e simpática, vítima de tantas cousas, empezando pola enfermidade que arruinou a súa carreira musical, seguindo polas consecuencias que trouxo para o seu matrimonio e rematando pola súa morte prematura e cruel. Aseguran que era un bicho.

A súa irmá Hillary, música coma ela, pero que non chegou a triunfar, di que Jacqueline padecía voracidade sexual, cousa que ela pode acreditar, pois polo menos unha vez, compartiron de común acordo o mesmo home, concretamente o marido da primeira. Non só iso, senón que ademais Jackie era unha manipuladora, dunha gran dureza, e non sei cantos horrores máis. Pode ser. En todo caso, Jacqueline du Pré, para os que a admiraramos en vida, foi nada máis que unha magnífica violonchelista. E mentres duren as gravacións que nos deixou, seguirao sendo. A súa vida sexual e o seu carácter, alá ela. A min, polo menos, impórtanme un figo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 11 de xaneiro de 1999.

Compoño este artigo á luz dunha candea, acosado polo temporal, e acórdome vagamente duns versos de Gonzalo de Berceo, nos que o frade rioxano se queixaba da dificultade de escribir polas noites en semellantes condicións. Sinto envexa, ou algo parecido, do mosteiro onde vivía: longos tránsitos, amplas escaleiras, sombras de hábitos deambulando pola soidade do convento, cantos lonxanos ascendendo desde o silencio escuro da capela… Seguro que non lle faltaban, nunha escapada, uns bos troncos ardendo na cociña.

Sen querer, o longo apagón de hoxe lévame a evocar aqueles días de inverno, en Beiro, sentados todos arredor da lareira, pendentes de ver aparecer na lámpada un fío ridículo de luz conseguido con esforzo, despois de pasar varias horas dándolle voltas a unha roda enorme, como de temón de barco, para encher as baterías.

Non hai tanto tempo. Desde logo, non era mellor, pero era distinto. Falábase máis, por exemplo. E contábanse historias. A min gustábanme as que falaban de asaltos ás casas rectorais, defendidas a tiros por uns curas valentes e bravos, capaces de despachar os maleantes, se os collían, cun par de pescozadas. Os atracos de hoxe carecen de épica. Mesmo cando acaban en morte, trátase sempre de perrilla: un navallazo, un martillazo na cabeza… Non se pode nin contar. De todos xeitos, eu preferiría traballar con luz.

Esta columna publicouse orixinalmente o 10 de xaneiro de 1994.

Algunha vez teño falado aquí desas reliquias que existen en América, conseguidas previo pago de moitos dólares, pero que non se poden valorar en diñeiro, pois forman parte dos soños máis antigos da historia universal. Unha señora millonaria que vive en Nova York, por exemplo, comprou o caxato de Abrahán. Naquel país gárdanse tamén varios hábitos de san Francisco, un dardo dos que mataron a san Bastián, un dente de leite do Neno Xesús e montóns de anacos arrincados da cruz do Calvario.

É mercancía bastante perigosa. En Israel, Arafat e Netanyahu discuten estes días sobre a Cova dos Patriarcas, que está situada na cidade de Hebrón. Durante moitos séculos, os xudeus non podían pasar do banzo número dezaseis da escaleira que conduce ao lugar, pois desde alí en adiante era zona sagrada dos musulmáns.

A partir da súa vitoria militar na Guerra dos Seis Días, os xudeus xa non respectan esa norma, pois consideran que o santuario que garda a tumba de Abrahán é deles. Os palestinos, por suposto, pensan exactamente o contrario. Se non chegan a un acordo que, por outra parte, non parece fácil, pode haber tiros. O malo é que nese mesmo santuario, sobre unha pedra, quedou gravado un pé de Adán. Como este foi o pai de toda a humanidade, unha disputa sobre el podería desencadear unha guerra mundial.

Esta columna publicouse orixinalmente o 9 de xaneiro de 1997.

Teño un recordo moi pouco claro dunha escena que vivín de neno na aldea de Ganade, perto de Xinzo de Limia, un día lonxano dos anos cincuenta. Estou vendo un grupo numeroso de homes, entre eles varios da miña familia, apertados uns contra os outros para poder escoitar o confuso ruído que saía dun aparato de radio. Mentres tanto, alleo ao interese incomprensible dos maiores, eu xogaba a poucos metros de alí con outros rapaces, sorprendidos todos polos alaridos que de cando en cando daba aquela xente.

Foi a primeira vez que escoitei o nome de Gaínza, o futbolista do Athletic de Bilbao que acaba de morrer, que ao principio entendía eu como Saínza, un lugar próximo, famoso daquela e aínda hoxe, pola romaría na que se celebraba entón e se segue celebrando nos nosos días unha coñecida batalla entre mouros e cristiáns.

Anos despois, curado da miña ignorancia futbolística, fun moito daquel xogador, como tantos rapaces do meu tempo, que o tiñamos, xunto con Zarra, no altar dos ídolos. Coleccionei os seus cromos con cariño e sería feliz, como o meu amigo Celsito Culinó, se o chego a ver en vivo. Xa de adulto, nun curso que vivín en Bilbao, unha tarde entrei nunha tenda de deportes, propiedade de Zarra, e alí atopei os dous mestres. Non sentín a máis mínima emoción. Aquel día souben con certeza absoluta que o meu corazón xa non era inocente.

Esta columna publicouse orixinalmente o 8  de xaneiro de 1995.

Un señor tivo a paciencia, ignoro se santa ou boba, de contar as burbullas que hai nunha botella de champaña. No exemplar utilizado para o cálculo había exactamente corenta e catro millóns. Tampouco sei de que método se valeu para realizar unha operación tan extravagante. O individuo era, como resulta fácil de imaxinar, americano. Non é raro nun país que adora esta bebida e que confeccionou arredor dela toda unha cultura cinematográfica, algo semellante ao que fixeron os franceses co viño, que foron capaces de convencer a medio mundo de que o acto sinxelo de beber un bo borgoña equivale a ler unha páxina de Proust.

Nisto do champaña, hai xa unha gran mitoloxía, iniciada polos propios fabricantes, palabra esta última que supoño que eles refugarían como unha auténtica blasfemia. Un dos máis famosos, Christian Pol-Roger, cando foi bautizado, despois de que o cura, ou bispo, lle botase auga pola cabeza, recibiu dúas pingas de champaña nos labios.

Outro dos grandes, Rémi Krug, adoita comparar a bebida que desde hai tempo fabrica a súa familia con compositores ou obras musicais de primeira magnitude, desde Vivaldi ata Mozart ou Beethoven. Por outro lado, ás veces di que cando alguén descobre en calquera parte do mundo que el é un Krug, entón séntese como se fose un cantante de ópera, aínda que con frecuencia non pode manter a tensión de desempeñar sen descanso o papel que se espera que represente. Neste sentido, supoño que todo debe ser máis fácil para a súa filla Caroline, que dirixe a sucursal da firma en Nova York e que recentemente dixo: “Nós só facemos zume de uva con burbullas”.

Esta columna publicouse orixinalmente o 7  de xaneiro de 2000.

O escritor Juan Benet, que acaba de morrer en Madrid vítima dun tumor cerebral, sempre foi considerado un novelista pesado e aburrido por un número importante de lectores, mentres que, polo contrario, para outro sector non menos numeroso era un xenio ou un narrador moi capaz. Unha discrepancia tan radical, como é lóxico, non ten solución; probablemente fose ambas as dúas cousas. No que si había unanimidade, en cambio, polo menos entre os que o coñecían persoalmente, era no recoñecemento da súa intelixencia e simpatía.

Agudo e ocorrente, cunha acidez coidadosamente cultivada, movíase moi a gusto no humor do disparate: seducíano as situacións absurdas, que ás veces provocaba con talento só polo pracer de contalas despois cunha arte inimitable de narrador oral superdotado. Recordo unha noite memorable en París, con Carmen Martín Gaite e o poeta sueco Lasse Söderberg, na que Benet estivo divertidísimo e magnífico.

A historia empezou porque o sueco non tiña cuarto no hotel, polo cal lle asignamos o de Vázquez Montalbán, que marchara a Barcelona. Pola noite, co alcohol, ao poeta entráronlle uns escrúpulos mortificantes por estar ocupando un cuarto que non lle correspondía e que tería que pagar o Ministerio español de Cultura. Feliz pola situación, Benet demostroulle con brillantez, dividindo primeiro o importe do cuarto entre todos os españois e logo con complexas operacións matemáticas adicionais, que a cantidade defraudada non existía.

Esta columna publicouse orixinalmente o 6  de xaneiro de 1993.