Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es
Á marxe do tempo

Máis forte que a cabeza

31 de enero de 2017 a las 0:16

Non coñezo de nada a Xabier Arzallus, aínda que nunha ocasión coincidimos nun hotel en Madrid, moi preto das Cortes, cando el era deputado no Parlamento español. Recordo que o político vasco tiña entón algún problema de tipo administrativo na recepción, pois varias veces o sorprendín protestando amablemente naquela dependencia. Teño idea de que se queixaba porque non acababan de pasarlle unha factura que quería pagar. Do que si me lembro é de que unha das veces dixo sorrindo que el era unha persoa seria.

Esa é a idea que sempre tiven del, a de ser un home serio. Teño igualmente para min que se trata dunha persoa intelixente. Iso non impide que ao mesmo tempo moitos o consideren un  fanático. Os tres riscos son compatibles, aínda que resulta inevitable que o terceiro deles, incrustado nas zonas máis profundas e rexas da personalidad, acabe impoñéndose sobre os outros dous. Puñeterías da alma.

Só unha perturbación desa natureza pode explicar que un home intelixente e serio diga que os vascos son unha raza vella e pura, ameazada de contaminación polos que veñen de fóra. As conclusións que unha tal afirmación impón son tan perversas intelectual e moralmente, que a intelixencia e a seriedade de Arzallus non as poderían asumir sen rubor. A non ser que á hora de prohibir matrimonios entre vascos e non vascos, lóxica inevitable, a man fanática que firmase, como tantas veces, fora máis forte que a cabeza.

Esta columna publicouse orixinalmente o 31 de xaneiro  de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Adeus

30 de enero de 2017 a las 0:15

Estiven en Ferrol para asistir ao enterro de Gonzalo Torrente Ballester. En vez de escribir enterro podería poñer “para darlle o último adeus”, pero tería tan pouco sentido como chamarlle cruel enfermidade ao que en realidade é un cancro. O que se fixo onte foi enterrar un home. Chamoume a atención ver tanta xente, desde autoridades ata antigos alumnos, moitos dos cales se lle achegaban á familia, emocionados, a dicirlle simplemente iso, que tiveran a Torrente como profesor e que o recordaban con agarimo. Está claro que a morte deste grande escritor converteuse nun fenómeno social. Non só polo enterro, senón tamén polos periódicos destes días.

Houbo un detalle que me sorprendeu: o aplauso espontáneo que a xente lle deu a José Saramago cando apareceu, cuberto con capa alentexana, diante da casa do concello. Parecía como se todo o mundo interpretase, sen ter os datos, o que era certo, é dicir, a homenaxe do último premio Nobel de literatura a un colega polo cal sentía unha grande admiración como novelista e afecto como persoa.

No cemiterio, cando Carlos Núñez interpretrou Negra sombra coa gaita daquela maneira prodixiosa, percibíase a emoción no silencio da multitude, coma se o fervor que se notaba tratase de compensar o que en realidade empeza hoxe, ou sexa, o primeiro día do seu esquecemento. Supoño que toda aquela xente que se xuntou, a maior parte da cal non coñecía persoalmente a Torrente, estaba alí porque se trataba dun home natural e sinxelo. Normalmente, por fortuna, ocorre sempre dese xeito: as persoas verdadeiramente  importantes non se dan nunca importancia a si mesmas, quizais porque diso xa se encargan os demais. Onte, desde logo, foi así.

Esta columna publicouse orixinalmente o 30 xaneiro  de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Crónica dun suceso

29 de enero de 2017 a las 0:19

O garda, pequeniño e gordecho, coa cabeza encaixada nos ombros, sen pescozo visible, estaba situado no medio e medio da rúa, unha avenida ancha, tranquilo e relaxado porque, coa folga, o tráfico era máis ben escaso a primeiras horas da mañá de onte. Como non había apenas xente, entretíñase sen pudor en meter o dedo no nariz, unha manobra que realizaba con fruición, mentres tiña os ollos voltos cara ao ceo, nunha actitude regalada e beatífica, de auténtico papamoscas. Naquel momento, parecía un home feliz.

De pronto, sen que se decatase, apareceu detrás del un automóbil. A condutora, respectuosa coas normas, ao ver o axente de costas, detívose a esperar que lle dese paso. A cousa íase demorando polas razóns explicadas, é dicir, porque o pracer e a falta de actividade cidadá mantiñan o home ausente, absorto na cochinada.

Cando a muller se decatou de que non a vía, pitou. Entón, sen volverse, proseguindo na faena, o garda fixo un xesto coa man libre e mandouna pasar. Nese momento produciuse a catástrofe. Quizais os nervios, un despiste, calquera cousa, o caso é que a señora, que tiña metros e metros á súa disposición, enfilou xusto na peor dirección de todas e alá foi o servidor público polo aire, destrozado polo cu, como embestido por un carneiro. A douscentos metros do suceso, unha masa de xente berraba a coro: “¡Traballo si, paro non!”

Esta columna publicouse orixinalmente o 29 de xaneiro  de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Torrente

28 de enero de 2017 a las 0:16

Estiven en Ferrol para participar nos actos do primeiro cabodano de Gonzalo Torrente Ballester. Foi todo moi sinxelo, moi propio e digno del, pero con moitos amigos que acudiron a renderlle homenaxe na Casa da Cultura. Unhas palabras, unhas flores e unha lectura de textos do escritor feita por rapaces e rapazas dun instituto; nada máis. O resto, transcorreu na intimidade do corazón de cadaquén. Despois, un grupo pequeno fomos xantar xuntos a un lugar moi agradable e pasamos un par de horas de conversa, contando historias, algunhas delas relacionadas, como era de esperar, co escritor. Así que el estivo tamén con nós.

Para Torrente, os xantares eran unha maneira nobre de falar, á parte de que gozaba coa boa cociña e cos bos viños, incluso cos bos puros, antes de que os médicos o obrigasen a deixalos, que entón se contentaba con pedirme que lle botase o fume dos meus cara a el. De todo iso houbo onte. Deduzo, polo tanto, que o debeu pasar moi ben.

Das historias que se contaron, unha das máis celebradas saíu dos labios de Javier Torrente. Máis que unha historia propiamente dita foi un comentario feito de corrido, case sen darlle importancia. Referíase a un amigo, Antoñito Cores, do que dixo que pasara unha parte da súa vida matando elefantes en Kenya. A cousa chegou a ser tan importante, segundo o fillo de Torrente, que o citado cazador tivo que fuxir correndo de África, pois os elefantes pilláranlle o cheiro de tal maneira que andaban detrás del por todas partes, talmente como policías que buscan a alguén ou como unha banda organizada que persegue a un inimigo para liquidalo. Un pouco máis, e aquilo acaba en novela.

Esta columna publicouse orixinalmente o 28 de xaneiro  de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Ladaíñas e aburrimento

27 de enero de 2017 a las 0:15

Esta señora Helena da que falei onte aquí, xa dixen que era moi xorda. En realidade non oía nada, guiábase máis ben polos labios da xente que se dirixía a ela. Aínda que entendía case todo, ás veces comprendía as cousas do revés, polo que non resultaban raras as situacións cómicas, sobre todo para os rapaces da casa. Un día, un primo meu pediulle que lle preparase a merenda e respondeulle que non había nada que ir comprar á tenda. Inocencias como esta a nós parecíannos divertidísimas e facíannos rir.

Como ocorre con frecuencia cos nenos, a risa viña nos momentos menos apropiados, de maneira especial á hora do rosario, que rezabamos na cociña da lareira polas noites, antes de cear. Ese primo meu da merenda era especialista en provocar o escándalo con xestos, mentres el se mantiña serio, coas mans dereitas.

Unha noite, como consecuencia da xordeira, ao chegar as ladaíñas, a señora Helena andaba descoordinada e ía algo adiantada respecto dos demais. O primo do que falo colocouse detrás dela e púxose a facer como que lle daba corda cunha manivela. Pillárono in flagranti, entre eles a propia burlada. Non obstante,  cando a nai daquel demo se dispuña a zurrarlle, quen llo arrincou das mans foi precisamente a ofendida. O argumento que empregou foi apabullante. Dixo que o rosario era demasiado aburrido para os nenos.

Esta columna publicouse orixinalmente o 27 de xaneiro  de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Dous homes parecidos

26 de enero de 2017 a las 8:34

O tío Peseta foi un vello radical e terrible da miña infancia. Durante anos sentín medo diante del, non tanto polo aspecto de descomungado que tiña, como pola autoridade demoníaca de que gozaba. Estouno vendo, pequeño e rillote, no acto coloquial de impartir doutrina debaixo dun inmenso carballo da parroquia de Beiro, a non moitos metros da igrexa, fumando con parsimonia nunha enorme pipa revirada da que nunca se desprendía e pulverizando con argumentos que case me facían chorar de impotencia todo aquilo no que eu cría.

Gozaba da sona dun sabio e do predicamento dun home de ben. Estivera en América, sabía ler e escribir, e tiña participado nalgunha actividade política para xentes atrabiliarias, desas que resumen todos os males do mundo na existencia dos curas e as monxas. Oírlle falar destes, con infinidade de historias con roubos, asasinatos e preñeces, desataba en min o desexo criminal de matalo.

Cando vin a primeira foto que se fixo pública de Abimael Guzmán, despois de que este caese  nas mans do exército peruano, o seu rostro ancho e redondo recordoume case de forma automática o daquel tipo pintoresco da miña infancia: o mesmo pescozo de touro e a mesma boca de lagarto. Polo que respecta aos discursos, se xulgamos polas cintas que se acaban de facer públicas co pensamento do guerrilleiro, tamén a mesma seguridade suficiente e unha idéntica chatarra ideolóxica. A do peruano, iso si, con rango profesional.

Esta columna publicouse orixinalmente o 26 de xaneiro de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

A verdade

25 de enero de 2017 a las 0:15

Como é sabido, hai anos, os nenos tíñanlle medo aos curas e aos gardas civís. Iso era o que me sucedía a min, por exemplo, pero tamén a case todos os meus amigos da nenez. Un día, alá polos anos cincuenta, don Cesáreo, que daquela era párroco de Xinzo de Limia, estaba rezando o breviario no adro da igrexa. Nesas, cadrou pasar por alí un rapaciño pequeno que, ao descubrir ao señor abade, arrimouse todo canto puido a unha parede, esperando non ser visto, cousa que resultaba imposible. Naturalmente, o crego mirou para el.

De maneira automática, o neno, que se sentía acurralado, berrou: “¡Non te achegues a min, que te mato!” Logo fuxiu correndo. Onte pola mañá, mentres paseaba por Ourense, na porta dunha casa en obras vin un letreiro en letras encarnadas e grandes que dicía: “Ojo con el perro”. No momento, xa supuxen que non había can, coa mesma evidencia que se vía que o neno da historia anterior non ameazaba a ninguén, senón que estaba cheo de  pánico. Non é mala cousa afacerse a pensar que as cousas nunca son o que parecen.

Estou seguro de que ese fiscal implacable que leva a causa contra Clinton non é un namorado da verdade e da xustiza, como el insinúa, senón outra cousa calquera, sexa o que sexa. Por máis que cada día pareza máis claro que o presidente americano é un golfo, non semella menos transparente que o seu implacable perseguidor tampouco é trigo limpo. Para perseguir un crime, por importante que sexa, non se gastan catro mil millóns de pesetas do diñeiro dos contribuíntes, como fixo este señor. Unha desmesura desa natureza só se explica por un fin distinto: botar o presidente da Casa Branca. Buscar a verdade non pode ser tan caro.

Esta columna publicouse orixinalmente o 25 de xaneiro de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Lembranzas

24 de enero de 2017 a las 0:15

Ese Paquiño Cebola do que falei onte aquí chamábase Francisco Janeiro polo cristián, pero el mesmo tiña asumido o alcume como propio. Dicía: “Llamar me llamo Francisco, pero mi nombre de verdad es Cebola”. Non sei de onde lle viña a nomeada, quizais dalgún episodio descoñecido da súa infancia. Falaba sempre en castelán, igual que o seu amigo Efraín, un colega da parte de Maceda, que dicía palabras como “pián”, “quialdo” e outras polo estilo. Deste último publiquei unha entrevista inventada nun periódico escolar que escribía eu só daquela e que se chamaba El Averno. Por certo que por chamarlle “faba” a un profesor recibín vinte labazadas.

A propósito de El Averno, este consistía en catro follas escritas a man, que saía os xoves en exemplar único. Foi medio clandestino ata que o meu profesor de Literatura, don Agustín  Madarnás, me pediu que o lese na clase. Iso non impediu que no episodio da “faba”, fose considerado por outros profesores con menos sentido do humor como un atentado. De aí os sopapos que me deron.

Sobre o Cebola escribín no meu periódico infantil uns versos acerca da historia do paxariño que contei onte. Só recordo unha parte que dicía: “El pajarito del Cebola volaba a mil por hora”. Un horror. Ese poema figuraba nunha libreta que fixemos en colaboración un colega meu que se apelidaba Viéitez e que bautizamos pomposamente como “Lira viemourina”, na que o outro puña a poesía e eu puña o sal gordo. Pasámolo ben. Van alá moitos anos, tantos que deixaron de ser parte da memoria e empezan a converterse en melancolía. As lembranzas teñen iso: ou se miran co gozo dunha época feliz ou morden nalgún sitio.

Esta columna publicouse orixinalmente o 24 de xaneiro de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Os insultos

23 de enero de 2017 a las 0:16

Hai uns días, en Ourense, durante unha proxección cinematográfica á que asistín, producíuse un longo apagón que acabou por irritar ao sector máis xuvenil da concorrencia. Amparados na escuridade, os gamberros elexiron como vítima, non sei por que razón, ao acomodador. Chamáronlle nomeadas feas e, segundo me pareceu, incluso lle lanzaron algunha cousa contra a cara, que el esquivou. Home prudente, limitouse a contestar aos agresores dicíndolles que eran uns «gandules»e uns «badulaques». Iso foi todo. Ao se reanudar a sesión, volveuse resctablecer a orde, atraídos novamente os asistentes polo contido da película, unha americanada intranscendente, pero ben feita, como ocorre case sempre co cine daquel país.

Había tempo que eu non escoitara as palabras con que o acomodador tratou de responder á agresión dos seus verdugos. En realidade, con palabras de outro tempo e supoñen unha concepción do insulto radicalmente distinta da actual. É unha concepción decente, que pon ao seu autor moi por riba da talla moral dos insultandos. Ten, ademais, a vantaxe de que non provoca a resposta violenta da parte contraria, que non se sinte ofendida: os gamberros do cine nin siquera reaccionaron, e teño a convicción de que tampouco entenderon con detalle o que lles estaban chamando.

Para que un insulto produza efectos inmediatos parece que ten de poñer en dúbida, polo menos, a honra da propia nai ou cualificar a un home de encornado. É dicir, colocar a ofensa máis alá da responsabilidade moral do ofendido, que non pode ser considerado culpable dos actos dos demais, aínda que estes sexan parentes tan próximos como os mentados. Soamente nestes casos e outros semellantes, o código social do honor esixe unha reparación airosa, aínda que non sempre tan radical como en tempos de don Pedro Calderón. O resto pode ser tanto un signo de madurez como de ignorancia. En todo caso, vale como contribución á causa da paz no mundo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 23 de xaneiro de 1983.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Bandos

22 de enero de 2017 a las 9:16

Hai uns días, mentres lía no salón pola noite, xa de madrugada, reparei un momento no televisor, que estaba acendido e só nunha esquina, sen voz, traballando para ninguén. O que me distraeu da lectura foron unhas luces que chegaron ata min, procedentes da pantalla, e a continuación o rostro dunha rapaciña fermosa, duns vinte anos, que sostiña unha vela na man e que choraba a fío, pero cos músculos da cara enteiros, sen engurras, como se fose consciente de que a fondura da pena non require de ningunha teatralización engadida e que basta con chorar. A curiosidade levoume a darlle voz ao televisor para ver que pasaba.

Estaban dando, nunha desas cadeas que entran a través dos satélites, unha reportaxe sobre ese retrasado mental que executaron hai pouco nos Estados Unidos. Como sucede case sempre neste tipo de situacións, había dous bandos, o dos que protestaban contra a aplicación da pena de morte e outro dos que aplaudían porque estaban a favor.

O comportamento dos dous grupos era oposto entre eles: uns saltaban de alegría, cantaban, berraban e facían xestos feos contra o morto; os outros portaban velas acendidas e mantíñanse en silencio, algúns chorando, como a rapaza da que falei. Observando aquelas dúas actitudes, pensei que non debía ser nada difícil saber quen tiña razón. E, sen embargo, hai pouco, un señor que se chama John Ashcroft e que é senador por Missouri púxolle o veto a un candidato a xuíz —pola pobreza do seu expediente en condenas a morte—. Supoño que o tal senador busca a continuidade no cargo. Teno seguro. En América aínda hai poucas rapazas como aquela que vin chorando na televisión.

Esta columna publicouse orixinalmente o 22 de xaneiro de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net