Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es
Á marxe do tempo

Un motor milagroso

31 de Diciembre de 2015 a las 0:11

Cando a Virxe de Fátima veu a Ourense, alá polos anos cincuenta, traía con ela unhas pombas brancas que non se movían da súa beira. Creo que xa teño contado como entre o meu primo José Gonzalo e mais eu ocasionamos un grave problema ao facelas fuxir, non recordo por que procedementos. O caso é que as pombas da Virxe acabaron no alto dunha viga, case no teito da igrexa, e negáronse a volver ao seu sitio, aos pés da imaxe. Recorremos a botarlle millo e cachos de pan, pero foi inútil, para a nosa desgraza.

Agora, tantos anos despois daquel episodio, recibo unha carta dun membro da familia propietaria da empresa de automóbiles Purrela, que citei aquí hai uns días. Cóntame a historia daqueles autobuses mixtos que andaban de feira en feira e dos que eu non sabía que tivesen unha historia tan interesante e tan accidentada.

Dos primeiros vehículos que formaron aquel parque, algúns procedían da guerra, abandonados polo exército, e outros estaban feitos con restos de coches inservibles. Non resultaba fácil facelos andar nunha época na que nin os coches novos funcionaban. Un daqueles autobuses levaba un motor traído de Portugal, pasado de contrabando entre as pertenzas da Virxe de Fátima. Nunca se avariaba. Supoño que esa foi a razón do seu éxito. O que nunca me expliquei, non obstante, foi o asunto das pombas.

Esta columna publicouse orixinalmente o 31 de decembro de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

O medio e os monstros

30 de Diciembre de 2015 a las 0:15

Un dos fenómenos culturais que máis indignación causou no mundo da cultura profesional (intelectuais, artistas e demais membros desa ilustre confraría de personaxes altamente preocupados pola saúde cultural colectiva) foi o programa de televisión Gran hermano. A causa da indignación non era infundada. Resultaba preocupante que un grupo de persoas normais espertasen tanto interese nunha audiencia fascinada pola banalidade dunhas vidas bastante triviais. Nesa crítica podiamos coincidir moitos. Seriamos menos, en cambio, os que estariamos de acordo en estender o significado do fenómeno a outras áreas culturais aparentemente máis nobres, pero idénticas no fondo.

Refírome, por exemplo, á literatura, por falar só dunha actividade que me cae máis de cerca e que coñezo mellor que outras. Unha boa parte dos premios literarios que se conceden, sobre todo os que dependen de grandes editoriais, baséanse con frecuencia no mesmo mecanismo do tan denostado programa de televisión. Cóllese un libro insignificante, ás veces incluso deleznable, introdúcese na cocteleira televisiva, e o resultado é exactamente o mesmo. A banalidade do produto, igual que as vidas dos protagonistas de Gran hermano, convértese de repente nun éxito popular de proporcións desmesuradas.

O mecanismo resulta dunha eficacia apabullante. Nun país onde os índices de lectura son dos máis baixos de Europa, con tiradas medias que non pasan dos tres mil exemplares,  conséguense incrementar as ventas ata cifras que poden rondar o medio millón. O resultado é que, da mesma maneira que Jorge ou Silvia ou Israel, se transformaron en personaxes polo simple feito de que as cámaras se fixasen neles, eses libros e eses autores acaban sendo  fenómenos culturais de masas por razóns semellantes. O problema, polo tanto, está no medio, é dicir, nese instrumento que é capaz de orientar os intereses da xente nunha dirección que ten como meta, non destacar a calidade, senón inventar a realidade.

A atracción desta realidade, por outra parte, non ten nada que ver coa exemplaridade ou a excelencia, senón con valores doutra índole: a simpatía, o gancho da personalidade, o escándalo e outros méritos que a audiencia valora en función dunha complexa escala de preferencias. Aínda en circunstancias máis serias, a mecánica non escapa a este comportamento. Hai un par de anos, en Alemaña, deuse un caso que resulta paradigmático. O novelista Javier Marías publicara en alemán un dos seus libros, xustamente eloxiado pola crítica periodística, que non pasara de vender, ao longo de máis dun ano, arredor de trescentos exemplares. Bastou un comentario entusiasta do crítico Marcel Reich-Ranicki no seu famoso programa de televisión, para que ao día seguinte miles de lectores se lanzasen ás librerías, non para pedir a novela de Marías, senón o libro do que falara Ranicki o día anterior. Nuns meses, vendéronse máis de douscentos mil exemplares.

Esta columna publicouse orixinalmente o 30 de decembro de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Costumes

29 de Diciembre de 2015 a las 0:19

Onte, a cadela labradora da casa comeume unha caixa de bombóns que me regalara un amigo. Papouna enteiriña, supoño que co envoltorio incluído porque non apareceron os papeis entre os restos. Xa teño dito algunha outra vez aquí que se trata dun animal lambonciño, capaz de aproveitar unha miga de pan que cae da mesa ou de comer cousas que os cans normalmente non comen: noces, xeados, paquetes de leite, caramelos, mel, aspirinas. Nunha ocasión pillou nun descoido unha botella de aceite e acabou con ela co mesmo entusiasmo que se fose un óso. Non sei de onde lle veñen estas ansias de cadela consumida, porque comer come todos os días.

Claro que come eses piensos que hai agora, perfectamente estudados, coas vitaminas necesarias. Supoño que é a forma máis racional, cómoda e sa de alimentar un can, aínda que dubido que sexa a máis grata para o bicho. Non entendo nada desta clase de asuntos, pero dáme a sensación de que, ao cambio, debe der ser algo semellante a como se os humanos comésemos a base de pastillas.

O que ten a labradora de lambona teno a rothweiler de caprichosa. Por moito que custe crelo, se non se lle serve a comida ás sete e media da mañá en punto, nin un minuto arriba nin un minuto abaixo, négase a comer. Confeso que este é para min un misterio incomprensible, aínda que teño pensado moitas veces nel. Daría algo por coñecer os mecanismos que levan a esta cadela a comportarse desta maneira. Supoño que serán automatismos do seu cerebro. Parece lóxico que sexa así e non condutas parecidas ás dos seres humanos. Non importa. Eu só podo vela como unha dama ofendida. Así é máis fácil entendela.

Esta columna publicouse orixinalmente o 29 de decembro de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Desexos cumpridos

28 de Diciembre de 2015 a las 0:15

Os periódicos de todo o mundo falan estes días de Borislav Herak, un rapaz serbio de vinte anos que moi pronto vai comparecer, para ser fusilado diante dun pelotón bosnio. Nas fotografías ten cara de idiota. Non foi capaz de rematar os estudos primarios e tívose que contentar cun traballo de nada: carrexar vultos nunha fábrica téxtil. A vida perdeuna tamén por unha estupidez, el mesmo se foi meter na boca do lobo ao confundirse de estrada e acabar nas mans dos seus inimigos.

Ademais cantou de coro todas as barbaridades que fixera. Empezou matando bosnios porque escoitou dicir pola radio que estes querían matar tamén a todos os serbios. Despois pensou que a guerra era unha boa ocasión para facerse con cartos e comprar un televisor. Por ese motivo lle desfixo a cabeza a culatazos a unha pobre vella, á cal lle roubou uns poucos marcos. Como nunca se deitara cunha muller, aproveitou tamén a situación.

A unha rapaza de vinte anos que estaba presa, violouna varias veces nunha noite e logo sacouna a pasear para pegarlle un tiro na cabeza: no cárcere non había sitio para máis xente. A un campesiño tombouno no chan diante da familia, levantoulle a cabeza polas orellas e logo afundiulle o coitelo na gorxa. É así como se matan os porcos na súa terra. O propio salvaxe está sorprendido de si mesmo, pois nunca lle fixera mal a ninguén. O que pasa é que primeiro tivo medo de que o matasen e despois pensou que quería un televisor en color.

Esta columna publicouse orixinalmente o 28 de decembro de 1992.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

O tren chu-chú

27 de Diciembre de 2015 a las 0:20

Estes días vexo moito en Ourense un deses trens chu-chú que percorren as rúas tocando unha campá e cargados de nenos e xente maior. Polo que deduzo, debe tratarse dunha cousa de publicidade. É igual que un xoguete grande, como se un rei mago xigantesco lle deixase ese regalo á cidade. Onte descubrín subido nel, todo serio e con cara de estar facendo algo importante, un señor vestido cun abrigo azul marino e un sombreiro escuro que observaba con compracencia o mundo desde o seu asento. Parecía feliz.

Pola noite, cando me marchaba para a casa, vin como o tren chu-chú avanzaba pola rúa do Paseo, que é peonal, cargado con persoas de todas as idades, dando unha das últimas voltas da xornada. De pronto, o condutor atopouse con que tres cidadáns deixaran os coches estacionados de xeito que lle pechaban o paso.

Non era fácil resolver o problema. O responsable baixou, calculou o espazo que lle quedaba e decidiuse a facer unha manobra arriscada. En poucos segundos, o escenario do suceso púxose a ferver de curiosos. Nas caras dos viaxeiros había preocupación. Por fin, pasados un par de minutos, a operación foi un éxito e houbo aplausos. O maquinista agradeceu cunha  sorrisa e seguiu o seu camiño, todos contentos. Se digo a verdade, non sei se serei capaz de controlar as ganas que teño de dar unha volta no tren chu-chú.

Esta columna publicouse orixinalmente o 26 de decembro de 1995.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Confiados

26 de Diciembre de 2015 a las 0:16

Estes días pasados puiden observar que os nenos cren en Papá Noel como antes criamos nos Reis Magos. Iso xa o tiña visto en Suecia, onde é tradicional que alguén da familia se disfrace coas roupas e as barbas do personaxe para repartir os regalos. Cando o velliño peta na porta e entra na casa, os rapaces poñen unha cara de asombro absoluto, coma se o mundo acabase de  ser inventado diante dos seus ollos, cos peixes, os leóns, as xirafas, os tronos e a neve acabados de crear a partir da nada. Séntense tan marabillados que son incapaces de descubir que debaixo daquela capa e aquel gorro encarnado se esconde alguén coñecido.

Normalmente, nunca o descobren, aínda que por lóxica, se pensasen un pouco, comprobarían que naquel momento falta unha das persoas que estaba na reunión e que de novo volve aparecer milagrosamente cando Papá Noel xa se foi. Nunca vin un caso de inocencia máis limpa, unha entrega tan incondicional ao engado do misterio.

Aquí Papá Noel nunca se aparece, da mesma maneira que os Reis tampouco se ven. En ambos os dous casos trátase dunha presenza fantasmal. Debe ser porque aquí somos máis desconfiados, ao revés do que sucede alá polo Norte, onde a xente confía na xente ata que lle dan motivos para non facelo. Teño a impresión de que se alguén se disfrazase para entregar os paquetes cos regalos, podería ocorrer o que lle sucedeu ao poeta toliño don Xan da Coba e Gómez, de quen falei recentemente aquí, a quen un día lle fixeron unha falsa homenaxe internacional e cando lle anunciaron a entrada do Gran Tamerlán, dixo indignado: “¡Sodes uns senvergonzas! ¡Este é o coxo Losada!” E era.

Esta columna publicouse orixinalmente o 27 de decembro de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Maneiras de fumar

24 de Diciembre de 2015 a las 0:14

O home do que vou falar aquí xa non vive. Chamábase G. E. Moore e formou parte daquel brillante cenáculo de Cambridge que contaba con individuos tan estrafalarios e intelixentes como Bertrand Russell, que era un lascivo, ou Wittgenstein, que domesticaba paxaros, ou o matemático S. Ramanujan, que un día viu chegar no taxi número 1729 ao seu colega G. H. Hardy, díxolle que aquel era o número máis pequeno que é dúas veces a suma de dous cubos e deixouno varios meses pensando ata que puido demostralo.

Polo que respecta a Moore, fumaba en cachimba dunha maneira moi curiosa. Cando tiña cargada a pipa, co tabaco ben apertado, acendía un misto para prendela. Nese instante, co xesto suspendido, empezaba a falar coa súa característica voz pausada, unha miga gangosa, mentres o lume se consumía pouco a pouco.

No momento en que sentía arder os dedos, apagaba o misto e, sen deixar de falar, acendía outro, que aos poucos minutos seguía a sorte do anterior. Así ata que acababa coa caixa, todo sen dar unha soa chupada. Hai quen di que era puro despiste. Outros pensan, non obstante, que tal conduta tiña que ver co realismo e a prudencia daquel filósofo que tanto defendeu o sentido común. Acordeime del despois de escoitar na televisión a un político entusiasmado coa folga xeral: pareceume que fumaba dun xeito pouco sensato.

Esta columna publicouse orixinalmente o 24 de decembro de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Dous misterios

23 de Diciembre de 2015 a las 0:20

A primeira vez que oín falar da Arxentina como dun país conflictivo foi alá polo principio dos anos sesenta, cando estudiaba en Santiago e mantiña unha boa relación persoal co meu catedrático de Literatura, don Enrique Moreno Báez, que con frecuencia me invitaba a tomar o té á súa casa, o mesmo que a dous ou tres alumnos máis, cada vez que tiña a algún convidado ilustre. Unha desas veces coincidiu cunha visita de Francisco Romero, catedrático de Filosofía en Buenos Aires, un home de conversa amena, probablemente moi sabio, que nos fixo pasar unha agradable velada vespertina falando do seu país.
Había xa algún tempo que caera Perón, a quen por certo eu coñecera de causalidade en Madrid, nun restaurante arxentino que se chamaba Tranquilino. (Entre parénteses: non me impresionou nada e pareceume un golfo). Por eso me chamou a atención que entre as cousas que Francisco Romero contaba del, houbese tantas historias relacionadas co fanatismo que espertaba en masas enteiras de compatriotas, dispostos a dar a vida por el.
Eu de política entendo pouco, pero teño a impresión de que Perón foi unha das peores desgracias que lles pasaron ós arxentinos. Nos anos setenta, relacioneime en Suecia con refuxiados políticos daquel país que militaban en familias peronistas de distintos colores: desde trotskistas revolucionarios ata fascistas cachiporras. Entre eles odiábanse, pero todos adoraban a aquel personaxe ridículo a quen eu coñecera en Madrid acompañado dun frade galego non menos golfo ca el, e que me parecera un cínico. Foi un misterio que nunca entendín. Como non entenderei cómo un país se pode arruinar cada pouco tempo e volver resucitar.

Esta columna publicouse orixinalmente o 23 de decembro de 2001.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Entre Weyler e don Carlos

22 de Diciembre de 2015 a las 0:16

Non recordo en que libro de Álvaro Cunqueiro se fala dun personaxe que por calquera cousa, se tiña que xurar, cagábase en Weyler. A primeira vez que eu me atopei co escritor, alá polo verán do ano 1964, en Vilagarcía, falando dese asunto dixo que non era o único, pois na súa época de estudante coñecera un vello de Lugo que facía o mesmo pero con máis elegancia: “Me cago en don Valeriano Weyler y Nicolau”. Polo  visto, este vello lugués chegara a pelexarse sañudamente cun viaxante de comercio por culpa do xeneral.

Unha das persoas que asistían á conversa, Xusto García Quirós, dixo que el non sería capaz de pelexar por Weyler, pero que no instituto se batera a labazadas cun compañeiro que se atrevera, sabendo que el era carlista, a escribir debaixo do retrato de don Carlos María Isidro dúas palabras infamantes: “Rei Cuchufleta”.

Mirando con cara de asombro, Cunqueiro dixo que non había unha soa causa histórica capaz de xustificar unha liorta, pero menos un rei carlista, que era unha entelequia. Sospeito que isto non lle debeu facer moita graza ao noso amigo, pois deu media volta e apartouse do grupo, irritado por aquela ofensa á súa dinastía. Parecueme unha irritación admirable e fidalga, inútil e fermosa, ben distinta da furia antipática deses fanáticos que hai uns días quixeron botar abaixo o goberno de Israel por pretendidas ofensas ao rei David.

Esta columna publicouse orixinalmente o 22 de decembro de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

En caso de guerra

21 de Diciembre de 2015 a las 0:15

Estiven lendo en The New Yorker, esa alegría periódica que me chega de América por correo, unha historia sobre o célebre monstro do lago Ness, do que había tempo que non se escoitaba falar. Como se sabe, de cando en vez, ese animal descoñecido e prodixioso aparece na prensa e volve desaparecer, igual que din que ocorre na realidade. Antes, os soviéticos aseguraban que se trataba dunha manobra do capitalismo occidental para distraer a xente das súas graves preocupacións en época de dificultades ou de crise. Naturalmente, era unha bobada, dita con solemnidade, pero bobada ao fin e ao cabo. Estas tonterías e outras semellantes foron as que converteron o comunismo soviético nunha calamidade intelectual, non apto para persoas intelixentes.

Entre os que cren na existencia do monstro, está un profesor americano que xura telo visto en presenza de testemuñas e que lle fixo unhas fotos que deron a volta ao mundo, publicadas por prestixiosas revistas. Non se trata de ningún ignorante, pois este home, por exemplo, é o inventor do sistema que guía os famosos contramisís Patriot, dos que tanto se falou na prensa internacional cando a famosa Guerra do Golfo.

Agora anda outra vez polo lago, instalando complexos e custosísimos sistemas electrónicos destinados a detectar, de forma indiscutible, a existencia do becho ese. Tan cabezón coma el, un colega seu fai o mesmo, pero xustamente ao revés, empeñado en demostrar que non existe. Os dous investigadores teñen fama de intelixentes, polo menos nas materias técnicas ás que se dedican nas súas respectivas profesións, aínda que xa se sabe aquilo de que a   intelixencia é moi difícil de medir, como demostra o feito de que o xadrez, por exemplo, desenvolve moito a intelixencia para xogar ao xadrez. Dito isto, en caso de guerra, e que me perdoe quen corresponda, eu non estaría demasiado tranquilo se me tivesen que defender os antimisís que inventou este señor.

Esta columna publicouse orixinalmente o 21 de decembro de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net