Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es
Á marxe do tempo

Lección de antropoloxía

30 de Abril de 2015 a las 0:20

O domingo pasado, no mediodía, collín o auto para ir buscar os periódicos. Acompañábame un amigo, que levaba máis dunha hora falando con paixón da maneira de ser dos que el chamaba «os nosos paisanos», un grupo humano amplo e complexo, dotado dunha virtudes e duns valores que lle parecían tal vez únicos no mundo, e que a min, se digo a verdade, me recordaban ás cousas que se contan dos campesinos de outros países, algúns deles moi distintos do noso, tanto pola historia, como pola cultura ou a xeografía.

Díxenlle que o que el considera un rasgo antropolóxico característicos, como o costume de contestar a unha pregunta con outra pregunta, o tiña eu comprobado na cantábrica Vega del Pas ou na rexión sueca de Samaland, por exemplo. E que o estoicismo que el tanto ponderaba nos labregos do interior de Galicia non era moi diferente do estado de resignación permanente en que viven os campesinos bolivianos ou da sumisión con que se comportan os indios do Amazonas na súa relación cos brancos.

Conteille que dous domingos antes, indo tamén a buscar os periódicos, me parou un paisano para que o levara ata a Ramallosa. Como no asento de adiante se sentaba o  meu pai, díxenlle que subira atrás, entendendo por «atrás», naturalmente, os asentos da parte traseira. El entendeu, en cambio, que «atrás» era o maleteiro. Cando saín para sacalo do seu erro, xa el tiña un pé metido, con gran esforzo, porque era unha persoa maior, no lugar dos equipaxes. Seguro que lle parecía a cousa máis natural do mundo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 30 de abril de 1988.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Estudantes

29 de Abril de 2015 a las 0:19

Estiven en Lugo para falarlle a un grupo numeroso de estudantes de como entendo eu isto da literatura. Nada especial nin do outro mundo: escribir con claridade e sinxeleza, sen máis florituras que as estritamente necesarias, e falar da vida. Despois do coloquio, que foi intenso e longo, con ducias de preguntas, achegóuseme unha rapaza de COU, loira e bonita, para que lle firmase un libro. Chamábase Alba. Cando rematei de facerlle a dedicatoria, apartouse a un lado, esperando que acabase de firmar para outros compañeiros, e logo preguntoume se me podía pedir unha cousa sen ser impertinente. Pediume que no artigo de hoxe falase deles.

Está claro que non me podía negar. O que pasa é que non sei  moi ben que podo dicir, a non ser o único dato que ela mesma me deu: que pertencía ao colexio das Xosefinas. Todo o demais, debo imaxinalo ou supoñelo, o cal tampouco resulta moi difícil. Pola actitude que tiveron, parecéronme rapaces e rapazas moi atentos e corteses, pois aturaron, entre conferencia e coloquio, case dúas horas.

Moitas das preguntas que me fixeron eran interesantes. Querían saber como se fai un escritor, cal é o libro meu que máis quero e por que escribo. As dúas primeiras non encerran  demasiadas dificultades, pero a resposta da última resulta complicada. Nunca souben por que escribo. Quizais porque se foi convertendo nun costume desde que un profesor me animou a facelo cando eu tiña doce anos; talvez porque me gusta contar historias ou porque me fun metendo nun círculo que me acabou atrapando. Tanto ten. O caso é que escribo e que, grazas a iso, podo pasar momentos tan gratos como estes que pasei onte en Lugo con Alba e os seus amigos.

Esta columna publicouse orixinalmente o 29 de abril de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Falar pouco

28 de Abril de 2015 a las 0:18

Cando eu empecei a ir á tertulia de don Vicente Risco, alá polo ano sesenta, non me atrevía a falar demasiado, pois a parte de que estaba nunha idade na que case todos os rapaces son  tímidos, tampouco tiña moito que dicir. Naquelas xuntanzas, ademais, había un número bastante alto de señores que gozaban dunha fama merecida de sabios, como Ferro Couselo, Xaquín Lorenzo, Xosé Luís López Cid ou Ernesto Gómez del Valle. Polo tanto, o máis prudente parecía permanecer en silencio e escoitar.

Por se todo aquilo fose pouco, nas tertulias sempre hai persoas dispostas a falar por varios. En Ourense tiñamos algúns. Destes últimos, un deles pertencía á clase deses desbordados simpáticos, boa xente, laretas e trapalleiros, que ocupan eles sós o tempo dun batallón de infantería. De xeito que non resultaba difícil estar calado.

Un día, mentres eu facía un aparte co pintor Xosé Luís de Dios, que era tamén un rapaz, alguén lle preguntou a don Vicente por min. Discretamente, baixando a voz para que eu non oíse, Risco díxolle que falaba pouco e que iso era un bo sinal. Aquela tarde marchei moi contento para a casa. Agora, case cuarenta anos despois, estiven relendo algunhas páxinas do diario de  Jules Renard, cousa que fago de cando en vez. Atopei unha frase lacerante, aplicada a non sei quen: “Non fala, pero sabemos que pensa parvadas”.

Esta columna publicouse orixinalmente o 28 de abril de 1997.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Pedrito o zapateiro

27 de Abril de 2015 a las 0:27

Na miña vida vin borracheiras máis grandiosas que as do Pedrito o Zapateiro, un home pequeniño, solitario e triste, moi habelencioso e cumpridor no seu traballo, persoa xentil e compracente, pero que polas noites, cando deixaba o taller, bebía durante horas e horas sen parar; aínda que, iso si, sen perder nunca a educación. Quero dicir que tiña un viño amable e que cando collía a pítima espertaba dentro del un sentido épico do espectáculo que o levaba case sempre a botar emormes discursos reformistas e soflamas.

Non se contentaba con predicar na taberna; buscaba o espazo aberto das prazas, empoleirado nalgún alto que lle permitise compoñer o xesto fastuoso dun tribuno da plebe, coa voz cavernosa dun orador de masas e a énfase teatral dun deputado en Cortes dos de antes. O tema era sempre o mesmo: a agricultura na Limia e os beneficios que se poderían derivar da desecación da Lagoa de Antela.

Non sempre se limitaba a botar discursos. Unha noite, atravesada a súa fronte non se sabe ben por que raio de loucura, de madrugada armouse de paleta e nivel, e ladrillo vai, ladrillo vén, ergueu un muro no medio dunha rúa sen saída, impedindo que unhas señoritas velliñas, bondadosas e solteiras, puidesen ír á misa ao día seguinte. Estivo a punto de acabar no cárcere, pero salvouse a última hora precisamente por intercesión das citadas señoritas. A cambio coidáballes a horta.  Despois de todo, a súa paixón era a agricultura.

Esta columna publicouse orixinalmente o 27 de abril de 1993. 

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Xente sen piedade

26 de Abril de 2015 a las 0:16

Estiven escoitando na radio o relato dun periodista que acaba de regresar de Ruanda. Visitou o cárcere máis grande do país e comprobou como nun espazo pensado para menos de mil presos hai nestes momentos oito veces máis, de maneira que tocan a unha cama para cinco persoas. Os que non collen, dormen no patio, tapados con cachos de plástico, agora que están na estación das grandes chuvias. Aos enfermos, por medo a contaxios, téñenos a parte, tamén ao aire libre, á beira dunha cloaca. Réganos cunha mangueira.

De Ruanda, unha nación católica, dise que é a máis piadosa de toda África. Non se entende ben como tanta piedade foi incapaz de parar toda esta loucura de mortes, venganzas e prisións inhumanas. Tampouco Bach, tan amado por algúns dirixentes nazis, lles serviu a estes para mellorarlles o corazón.  Claro que Bach non era Deus.

Con Deus algo debe ter, non obstante, un neno que atopou no cárcere este reporteiro ao cal me refiro. Ten sete anos e está preso, en espera de xuízo. Mentres tanto, morreron asasinados os seus pais, os seus avós e os seus tíos. O único irmán que lle quedaba morreu tamén, este na prisión. Cando o periodista descubriu o meniño no patio, pareceulle un vello. Achegouse e preguntoulle se podía facer algo por el, pois pensaba volver ao día seguinte. O neno mirouno desganado e díxolle se lle podía levar un caramelo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 26 de abril de 1995.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Dificultades coas palabras

25 de Abril de 2015 a las 0:25

Os nenos en xeral teñen dificultades para entender a forma correcta de moitas palabras que pronuncian os maiores e que só co tempo chegan a identificar. Eu recordo, por exemplo, que na novena do San Roque, á cal asistín durante moitos anos, se cantaba un himno gangoso e divertido no que había unha palabra que me resultaba enigmática, pois era algo do que o santo nos tiña que librar: pestimales. Tardei moitos anos en enterarme que onde eu escoitaba ese conxunto de sonidos sen significado, o que realmente dicía a xente era «peste y males».

Durante meses, polo menos durante todo o tempo que tardei en velo escrito por primeira vez, o nome do descubridor de América foi para min Cristo Balcolón. Como non coñecía a ninguén que se chamara Cristóbal, nin sabía siquera que tal nome existise, quedeime co nome de Cristo, o cal tiña  certa lóxica tratándose dun home que fixera algo tan importante como descubrir un novo continente. Tampouco entendía que houbese unha palabra como aniversario escrita nun dos meus primeiros libros de texto, que corrixín con satisfacción indescriptible, poñendo no seu sitio a que debía ser a lexítima: «universario».

Andando o tempo, alguén moitísimo máis novo ca min, tanto que era neno cando Amancio Prada emezou a cantar os poemas de Rosalía, contoume que a primeira vez que escoitou na casa un disco seu, lle chamou a atención que a canión estivera toda en galego, a non ser unha frase: «Pase niño». Durante moitos anos, segundo me confesou, cada vez que lle viña á memoria o disco de Prada, completaba o verso cun apócrifo, lóxico e personalísimo «pase señor». Era desta maneira como percibía el o que máis tarde ía aprender, xa na escola, como adverbio paseniño.

Esta columna publicouse orixinalmente o 25 de abril de 1991.

Marxe
Escrito por amarxedotempo 1 Comentario
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Vello e novo estilo

24 de Abril de 2015 a las 0:14

Era unha revista que se chamaba Jóvenes, custaba unhas vinte e cinco pesetas ao ano e publicábase con carácter mensual. Un tío meu regaloume unha suscrición. Cando se achegaba a fin de mes, eu agardaba polo correo cunha impaciencia que me convertía nun pesado para os carteiros. Un día, un deles, farto de verme todas as tardes diante da ventaíña facendo a mesma pregunta, díxome con irritación e sen disimulo: “Calquera diría que estás esperando unha herdanza de Cuba”. Non se equivocaba demasiado.

A chegada daquela publicación supuña para min unha alegría moito maior que a da herdanza imaxinada polo carteiro. Aínda hoxe, cando os anos foron atemperando a intensidade das ilusións, cada vez que recibo algunha revista sinto unha emoción parecida a aquelas que sentía de neno cando me regalaban un xoguete.

Sucédeme cunha revista sueca que chega á casa todos os meses. Ultimamente, non obstante, non me gustaban os artigos dunha nova colaboradora, unha iugoslava que cultiva un  periodismo agresivo e faltón, como un berro de lobo na paz confortante daquelas páxinas. No mes de marzo chamoulle fea, gorda e mal vestida a unha famosa deputada. Dábame pena que os suecos se afeccionasen a este tipo de periodismo. No número que chegou onte, as protestas dos lectores restauraron a sabedoría.

Esta columna publicouse orixinalmente o 24 de abril de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Corazonada

23 de Abril de 2015 a las 0:23

O outro día, en Ourense, uns amigos fixeron unha queimada e eu sentinme obrigado a tomar unha pouca, máis que nada por non dar a nota, pois normalmente non bebo. Xa antes, durante a cea, acompañara con viño tinto, pero en cambio, á hora dos postres, non atendín a amabilidade do dono do restaurante, que estaba empeñado en que probase un —porto— de cincuenta anos. Pareceume unha descortesía, ademais dun disparate, pois non se pode dicir que resulte fácil de explicar unha renuncia semellante, pero algo me aconsellaba dentro de min (eu mesmo, por suposto) que non debía inxerir máis alcol aquela noite. Agora sei que fixen moi ben.

Rematada a cea e a tertulia, collín o meu coche para volver á casa, xa bastante de noite. Pouco despois de Quintela, no ramal que conduce á autovía, estaba a Garda Civil facendo un control, o primeiro que encontro na miña vida, eu que por Europa adiante teño pasado uns cantos. Pensei que me faltaba unha luz ou que simplemente me paraban.

Era para que soprase no aparato ese con que se mide o nivel de alcol no sangue. Nese momento pensei que, a min que nunca me tocou a lotería, ía tocarme aquela proba unha das poucas veces que bebera. Con corrección exquisita, o axente explicoume como había que facer, pero fíxeno moi mal, como se soprase para tocar a gaita, así varias veces. Sen perder a calma, el mirábame estupefacto, como a un idiota. Por fin acertei. Entón díxome que se vía que non bebera e deixoume seguir. Non lle contei que renunciara a un —porto— de cincuenta anos e que fora por un presentimento, porque despois do soprado, se por riba lle falo dunha corazonada, igual me toma tamén por tolo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 23 de abril de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Unha pobre

22 de Abril de 2015 a las 0:12

Desde a fiestra do despacho vexo unha pobre de pedir que está do outro lado da rúa, sentada case no chan, aproveitando unha ventá baixa do edificio de Correos. Trátase dunha muller delgada, duns corenta anos, ben vestida, con bo aspecto. O posto que ocupa parece excelente, xusto ao lado dos buzóns, formados polas cabezas de seis leóns de bronce coa boca grande e aberta. Cando vin por primeira vez esta señora, hai tempo, pensei que, a pesar da súa boa colocación, non lle ía ir demasiado ben na cousa de pedir. Parece pouco pobre, non ten cara triste, senón saudable, e non usa cartel. Por outra parte, nin sequera pide, simplemente está posta alí.

A miña sorpresa foi cando me decatei de que lle dan moito, sobre todo as mulleres. Bótanlle as moedas nun vaso de plástico que mantén agarrado coas dúas mans e que ás veces, cando se enche, baleira nun peto da chaqueta ou da cazadora, segundo os días, porque esta  muller cambia de roupa con frecuencia. Dáme a impresión de que ten clientes fixos, pois estes, en xeral, non se limitan a deterse uns segundos diante dela para deixarlle a esmola, senón que aproveitan para parar uns minutos e botar unha parrafada.

Ao principio, a escena, vista a distancia, resultaba desconcertante, máis que nada porque un non acababa de entender cal era a graza que lle permitía a esta señora, contra toda aparencia, conmover o corazón de tanta xente. Un día vino claro: é o sorriso. Trátase dun xesto alegre, precioso. Un verdadeiro capital, aínda que fráxil, e oxalá que lle dure. Se algo pode rachar con facilidade nesta vida, é un sorriso. Sobre todo o sorriso dun pobre.

Esta columna publicouse orixinalmente o 22 de abril de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

A pel dos elefantes

21 de Abril de 2015 a las 6:45

A primeira vez que asistín a unha conferencia tiña eu dez anos e foi para escoitar un padre misioneiro que viña de África. Estouno vendo: gordo e tranquilo, coa barba roxa en punta, o pelo pincho e a sotana branca, contando con viveza como lles disparaba con rifle aos elefantes que se bañaban no río e como estes sacudían as balas da pel coa mesma desgana que un can pode empregar para desprenderse dunha mosca pesada. Que un proxectil puidese rebotar no corpo dun ser vivo non me cabía na cabeza.

Despois de falar dos elefantes, o misioneiro contou tamén que naquel país de onde viña había xente moi alta, de cerca de dous metros, e xente moi pequena, que medía a metade da estatura dos máis grandes. Escuso dicir que aquela noite decidín ser como aquel home e nada máis espertar pola mañá funllo dicir á miña nai.

Onte estiven escoitando na radio un misioneiro que acaba de regresar desa mesma terra que encheu de maxia uns días da miña infancia. Coa viveza que o seu colega empregaba para describir a ineficacia das balas ao bater no corpo dos elefantes, contaba el como as machadas destrozan estes días as cabezas de moita xente. Non se sabe ben para que necesita un elefante, puro corazón de seda, unha pel tan dura. Esa debía ser a coiraza externa do home, tan fráxil fronte á crueldade do seu propio corazón.

Esta columna publicouse orixinalmente o 21 de abril de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net