Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es
Á marxe do tempo

Ler ás escondidas

31 de Marzo de 2015 a las 0:31

Cando lin por primeira vez Platero y yo de Juan Ramón Jiménez, antes de abrir o libro tiven que cumprir coa norma obrigada de pasarllo a un profesor, cura por máis señas, para que decidise se o podía ler sen que correse moito perigo a miña saúde espiritual. Devolveumo aos poucos días con algunhas palabras tachadas con tinta china. Naturalmente, fixen o imposible por averiguar o que puña debaixo daqueles borróns tan ben trazados. Eran bobadas. Unha das frases dicía que a lúa lucía o seu branco vestido de noiva.

Algo parecido sucedeu con outros libros, algún dos cales aínda debe andar mutilado pola casa. Os máis atrevidos, non obstante, como El extranjero, de Camus, non resistiron a proba da tinta e fóronme decomisados. A medida non serviu para nada: agardei o verán e pedino prestado. A verdade, tampouco era para tanto.

Sei agora que nos Estados Unidos desterraron das escolas As aventuras de Huckleberry Finn, unha novela que me fixo pasar horas moi felices na infancia, navegando coa imaxinación polo Mississippi abaixo. A razón son algunhas frases que se refiren aos negros nun ton que hoxe se considera incorrecto. A cambio, danlle a ler aos rapaces unhas obras impecables, onde cada palabra está coidadosamente meditada. É a mellor maneira de que lean os bos libros ás escondidas, que é como máis prestan.

Esta columna publicouse orixinalmente o 31 de marzo de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo 1 Comentario
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Ser culpables

30 de Marzo de 2015 a las 0:30

O outro día escoitei na radio unha señora, veciña dunha muller maltratada, que dixo referíndose á pobre da vítima: “Es una infeliz que no tiene culpa de nada, limpia y trabajadora”. Naturalmente, pero nesa maneira de falar quedan reminiscencias inconscientes dunha cultura na que, se fose culpable de algo, sucia, por exemplo, a citada muller podía recibir uns golpes merecidos. Nun dos libros máis fermosos que se escribiron en castelán, El Carnero, unha obra rara e pouco coñecida do século XVII, abundan os exemplos.

O seu autor, o colombiano Juan Rodríguez Freyle, cronista fiel daquela época, conta bastantes historias de ciumes e adulterios que xeralmente rematan con espada. Por iso escribe que “peligrosa cosa es tener la mujer hermosa, y muy enfadoso tenerla fea, pero bienaventuradas las feas”. É dicir, a culpa de ser bonita.

Nun dos episodios que narra, hai un mestizo xordo e mudo, que anda montado a cabalo dunha cana, como se esta fose un cabalo. Un día, na mansión dun principal asiste ao sacrificio dun becerro, en preparación dunha festa, estando ausente o dono da casa. Cando o rapaz vai de retirada, atopa o señor, que lle pregunta con acenos de onde vén. O mozo pon as mans na cabeza, como se fosen cornos. Enlouquecido, o cabaleiro corre ata o pazo e mata a muller a coitelazos. Conclúe Rodríguez Freyle: “Sin tener culpa ni merecerlo”.

Esta columna publicouse orixinalmente o 30 de marzo de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Pecados

29 de Marzo de 2015 a las 0:29

Creo que algún día falei aquí de Gilda, a famosa película de Charles Vidor que todo o mundo recorda pola protagonista feminina, Rita Hayworth, adornada con aquel vestido negro de seda e os guantes da mesma cor. Por culpa daquel filme tiven eu a idea de que os meus pais debían ser grandes pecadores, pois atrevéranse a ir vela despois de que don Cesáreo, o cura párroco, que se parecía a Pío XII, dixese expresamente desde o púlpito que era pecado moi grave asistir a aquela proxección. De todos os xeitos, en Xinzo de Limia non se chegou á histeria que se alcanzou noutros sitios, onde había xente rezando ás portas do cine.

Fóra de España, a cousa tomouse con máis calma no tocante á moral, pero con moito entusiasmo respecto da protagonista. Unha expedición de montañeiros subiu aos Andes cunha copia e enterrouna nun dos cumios para transmitila á posterioridade. E cando os americanos lanzaron unha bomba atómica de proba, en Bikini, tamén lle chamaron Gilda. Hai pouco pasaron a película na televisión e quedei a vela. O mesmo fixo un amigo meu, que a gravou en vídeo para mandarlla a unha irmá monxa, moi afeccionada ao cine.

Esta, nada máis recibila, comunicoullo á superiora, que decidiu dar un pase para toda a comunidade. Poucos días despois, o meu amigo, interesado por saber que pasara, chamou ao convento e preguntou. Respondéronlle que o pasaran moi ben, que lles parecera unha película entretida. Estou totalmente de acordo coas monxas, pois iso foi o que me sucedeu a min. Espero, polo tanto, que a aquelas persoas que a viron cando aínda era pecado e que xa morreron, os trasladen ao ceo para aplaudirlle a estas monxas cando cheguen alá.

Esta columna publicouse orixinalmente o 29 de marzo de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un pobre paxaro

28 de Marzo de 2015 a las 0:28

Pois resulta que onte pola mañá, detrás dun radiador, nun dos cuartos da casa, apareceu un paxariño morto. Estaba situado de tal maneira que, para quitalo, houbo que desmontar o aparato enteiro. Pasados os primeiros instantes de sorpresa e despois de completar o traballo, empezaron as especulacións sobre a causa do suceso. Cada un tiña a súa teoría, todas máis ou menos ben construídas e fundadas, ata que finalmente se impuxo unha sobre as demais: o responsable non podía ser outro que o gato.

Peza fundamental na acusación foi a certeza, que ninguén se atreveu a poñer en dúbida porque equivalería a negar unha evidencia, de que este animal anda ultimamente alporizado cos paxaros, aos que persegue ladinamente polo xardín adiante, apostado como un pequeno tigre entre a herba, á espera da gadoupada final.

Establecida a responsabilidade, resultaba ineludible un xuízo moral. Polo tanto, o gato foi acusado de crueldade gratuíta, pois non se trata dun acto destinado á supervivencia, senón dun exercicio bastante parecido ao que practican os cazadores, para os cales o importante non consiste en comer a peza cobrada, senón en divertirse coa pura acción de cazar. Alguén propuxo entón poñerlle un axóuxere ao gato. Eu non me nego, pero síntome co dereito de solicitar a mesma medida para quen se dedica a matar perdices ou coellos.

Esta columna publicouse orixinalmente o 28 de marzo de 1995.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Unha cea

27 de Marzo de 2015 a las 0:17

Onte pola tarde estiven na universidade, aquí ao lado do hotel, no Unter den Linden, para asistir aos actos de inauguración desta semana na que participamos un montón de xente. Logo aproveitei para dar unha volta pola cidade e, a iso das dez da noite, fun cear cuns amigos a un restaurante de Savigny Platz, moi concorrido de membros da farándula artística e literaria.

Á miña dereita, por exemplo, na mesa do lado, estaba sentada unha señora maior, con aspecto de pintora ou poetisa, algo así. Quero dicir que ía vestida e adornada de intelectual ou artista, o cal non significa que fose ningunha das dúas cousas. Iso si, comía con moito apetito. Non tanto, porén, como un dos señores que a acompañaban, un tipo escuálido, con cara de alma, dotado, polo que vin, dun dente prodixioso. Mentres a muller falaba e falaba e repetía o nome do escritor irlandés James Joyce unha e outra vez, ao tempo que apagaba a sede pouco a pouco a base de lentos grolos de viño, o individuo aquel comíalle as patacas fritidas ao disimulo, con cara de porquiño lambón.

Na nosa mesa tampoco andaba a cousa nada mal, aínda que me daba a impresión de que nós non compoñiamos unha estampa tan pintoresca como a das nosas veciñas, os meuscompañeiros non se quedaban atrás. Todos se confesaron mortos de fame, declaración que é necesaria para explicar a voracidade con que se despacharon os pratos dos entrantes. Polo demais, a velada transcorreu agradable, longa e distendida, sen nada especial que contar. Ou si, que a rapaza que servía era moi bonita, cousa que é de agradecer. Supoño que era tamén moi lista, pero isto último non foi máis que dedución.

Esta columna publicouse orixinalmente o 27 de marzo de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

A pelexa de Antonio Machado

26 de Marzo de 2015 a las 0:16

Un amigo, profesor de literatura española, déixame ler, máis desolado que divertido, o exame dun alumno de segundo de bacharelato. Tratábase de escribir un folio sobre Antonio Machado, previas tres horas de explicación, nas que se incluía unha biografía fácil, con moitas anécdotas, a lectura dunha crónica sobre a estancia do poeta en Valencia, durante a guerra, co detalle de que, a falta de tabaco, fumaba as follas secas das plantas que había na horta da casa onde vivía, e o comentario de varios poemas sinxelos.

O que pretendía o profesor, segundo me confesou, era moi simple: que os alumnos aprendesen que existiu un poeta chamado Antonio Machado, que fora vítima da brutalidade e a intolerancia, razón pola cal se veu obrigado a marchar ao exilio, e que escribira algúns poemas fermosos, de lectura pouco complicada. Nada máis.

O que quedou do esforzo do profesor reduciuse a un disparate. Para o seu alumno, se Deus non o remedia, un poder só humano parece resultar insuficiente, Antonio Machado será sempre un señor que estivo no cárcere, onde morreu a consecuencia dunha pelexa de orixe escura, aínda que non se descarte tampouco que en realidade morrera fusilado. Segundo me dixo o meu amigo, non era o peor dos exames. Algún día haberá que preguntarse se isto do ensino da literatura, e outras cousas, serve para algo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 26 de marzo de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Envellecer con dignidade

25 de Marzo de 2015 a las 0:25

A momia de Lenin, tal como eu a vin en Moscova hai tempo, era a dun morto ben conservado, sen enrugas na cara, con algo de colorete nas meixelas e cos labios un pouquiño encarnados. Non parecía propiamente un cadáver, senón un señor durmido, co rostro apracible e sosegado. A guía que me acompañou naquela visita, unha mociña que respondía polo nome de Tamara, díxome que nun piso máis abaixo había un instituto científico dedicado a facer os estudos pertinentes para conservar a momia mil anos.

Poucos meses despois daquela visita, estando en Liverpool, vin na televisión unha reportaxe sobre o embalsamamento de Lenin. Non foi, polo visto, cousa fácil. Ao principio, os responsables non lograban controlar o proceso, de maneira que o morto estaba cada vez máis feo, con enrugas que o avellentaban e con cara de avinagrado.

Por iso non permitiron velo durante unha tempada. Cando o amosaron de novo, Lenin rexuvenecera trinta anos e tiña xa ese aspecto de home tranquilo que lle vin eu. Para conseguilo, parece que lle aplicaron quilos de ceras, pinturas e vernices. Comparado con san Serxio, que se conserva como unha pasa en Zagorsk, Lenin semellaba un actor de cine. Agora queren enterralo definitivamente. Non é sen tempo. As momias, como as persoas, teñen dereito a envellecer nobremente, sen cirurxía plástica.

Esta columna publicouse orixinalmente o 25 de marzo de 1997.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Milagre en Xeorxia

24 de Marzo de 2015 a las 8:34

Nunha pequena vila americana de pouco máis de cinco mil habitantes, no estado de Xeorxia, xusto na metade dun prado onde antes pacían as vacas dun granxeiro, a Virxe María aparecéuselle a unha enfermeira de corenta anos. O día 13 de cada mes, aniversario do acontecemento, unha multitude de xentes chegadas de todo o país acércanse ao lugar para asistir de preto ao prodixio. Unha parte moi considerable son enfermos desafiuzados que acoden en busca dun remedio que a ciencia, penúltimo recurso, xa non lles pode dar.

Naturalmente, entre todos estes peregrinos, ademais de eivados e crentes, hai tamén unha alta porcentaxe de curiosos. Cando a vidente anuncia por un altofalante que a Virxe María está descendendo desde o alto do ceo, de súpeto miles de cámaras enfocan cara ao firmamento e durante varios minutos póñense a filmar ou a facer foto tras foto na mesma dirección en que miran os ollos arrebatados da elixida.

Un destes fotógrafos xa dixo que todo era unha farsa: na súa película non hai rastro da Virxe María. Unha mostra de racionalistmo salvaxe, a consagración absoluta da electrónica por riba do misterio. Nada novo, por certo. No século XVIII, un toliño francés chamado Luc Panassié pretendía demostrar a falsidade do misterio da eucaristía cun experimento que lle parecía irrebatible: se a hostia consagrada se convertía no corpo de Cristo, entón aquela tiña que ser forzosamente a capacidade nutritiva de varios quilos de bistés.

Esta columna publicouse orixinalmente o 24 de marzo de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Xente que soña

23 de Marzo de 2015 a las 8:32

Lin o outro día a historia dun infeliz que pasou trinta e sete anos da súa vida pechado entre as catro paredes da casa onde nacera, asustado polo medo a ser mordido por un can. Non se trataba do temor a un animal concreto e coñecido, nin da fobia contra esa especie, senón do terror que lle inspiraba un bicho imaxinario, inmenso e terrible, que agardaba por el, día e noite, paseando por diante da ventá do seu cuarto. Finalmente, despois de tanto sufrimento, o pobre morreu atragoado por un cacho de pan.

Coñezo máis casos coma ese, de xente que arruinou a súa vidiña por culpa de que algo se lle rompera dentro da cabeza. Cando eu era neno, un tío meu tivo unha paciente, non  exactamente tola, pois salvo ese torcemento levaba unha existencia normal, que viviu atormentada porque estaba convencida de que tragara un raio.

Na corte de Baviera, a princesa Alexandra, tía de Luís II, aquel rei que non rexía ben, pasou á historia por un feito insólito, do que se ten falado moitas veces. Esta señora, que era moi intelixente e simpática, de cando en vez sumíase nunhas depresións mortificantes porque tivera a mala sorte, cando contaba aínda poucos anos de idade, de tragar un piano de cola. O único que a entendeu foi o sobriño, que sempre a creu, ao revés dos demais membros da corte. Unha pena ter que estar tolo para darlle a razón a unha persoa así.

Esta columna publicouse orixinalmente o 23 de marzo de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo 4 Comentarios
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un soño

22 de Marzo de 2015 a las 0:22

No artigo de onte falei do valor das cousas, que moitas veces non se corresponde co seu valor real. A propósito disto, acórdome hoxe dun personaxe do que xa teño falado aquí outras veces, o doutor Fausto Martínez Biel, de Xinzo de Limia, irmán de Parsifal e Lohengrin, e de Pepita, que foi un señor interesante, aínda que con fama de tolo, algo excéntrico, con quen eu falaba sempre de boa gana. Chegamos a ser amigos, a pesar da diferenza de idade. Tiña un  título falso de marqués, expedido por un garda municipal de Reus que presumía de ser descendente dos Trastámara. Na foto do diploma, o garda parecía un mariscal.

Daquela, Fausto era o único dentista que había na vila, ata que un ruso, amigo do meu pai, abriu consulta. Aquilo foi suficiente para que se enemistase cos da miña casa, con tan mala sorte que a única dor de moas que tiven na vida cadroume unha noite na que a única solución era o extravagante. Foi a miña nai comigo. Estivo exquisito.

Era un home elegante, con portes de gran cabaleiro e aqueles que non o coñecían ben non sabían que detrás do chalado que aparentaba ser había un home intelixente e bondadoso, moi amigo de facer favores. Con frecuencia, desconcertaba a todo o mundo coas súas rarezas, como lle sucedeu cunha prima miña, que tivo que acudir a el unha madrugada para que lle cortase unha hemorraxia. A pesar da hora, atendeuna con amabilidade, pero ao rematar díxolle que lle debía un millón de pesetas. Despois de discutir uns minutos, reclamándolle a miña prima seriedade, el respondeulle: “Débesme un millón de pesetas porque me interrompeches un soño que valía ese diñeiro. Pero non che vou cobrar nada”.

Esta columna publicouse orixinalmente o 22 de marzo de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo 2 Comentarios
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net