Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es
Á marxe do tempo

Coherencias e contradicións

21 de octubre de 2013 a las 0:11

De Madrid seguín viaxe ata Frankfurt para asistir á Feira do Libro. Non cheguei a tempo de ver e escoitar a Leni Riefenstahl, que presentaba aquí a súa biografía. Sentino ben. Esta muller de 97 anos, que deixou o ballet pola fotografía, esperta en min sentimentos contraditorios. Estou seguro de que non foi a amante de Hitler, como se dixo e como ela negou sempre con auténtica furia, estou tamén convencido de que nunca pertenceu ao partido nazi, pero dubido que nalgún momento non sentise simpatías por aquilo. Esa parte alónxame dela como do lume. Pero as súas fotografías, a súa propia personalidade, incluso a súa beleza deslumbrante, da que aínda lle quedan restos vivos, non me deixan indiferente.

Todos temos contradicións, incluso aqueles que aman a coherencia. Cando viña no avión para aquí, coincidín con Fernando Sánchez Dragó. Hai moitos anos, recordo que el era moi de esquerdas e nada relixioso; agora sente simpatías por todo o contrario. Díxome que ía a Irán e díxenlle que tivese coidado coa súa moza (unha rapaza oriental que o acompañaba), pois a unha amiga miña déronlle un vergallazo nunha perna por amosar un centímetro de pel. A rapaza preguntoume se os homes andaban todos con látego.

Falando desas cousas, confesoume que levaba na maleta a roupa adecuada, é dicir, un pano para a cabeza e unha especie de túnica ata os pés. Podería facelo por respecto; faino por obriga. Aquí, na feira de Frankfurt, vense pasar mulleres vestidas desa maneira. Sería feísimo que alguén se metese con elas e que as obrigase a vestir ao xeito occidental. A explicación desa contradición deulla un alto dirixente dun deses países a un amigo meu, embaixador de España. Cando este protestou polo vergallazo que citei antes, recorreu ao exemplo que eu acabo de poñer. A resposta que recibiu foi dunha coherencia absoluta: “Vostedes non poden facer iso porque son demócratas; pero é que nós non o somos”.

Esta columna publicouse orixinalmente o 21  de outubro de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Amigo

20 de octubre de 2013 a las 0:10

Teño un amigo árabe co cal comparto algunhas cousas, entre elas a paixón que os dous sentimos polas historias intelixentes, as humorísticas ou as poéticas. Téñolle escoitado algunhas excelentes. O outro día, nunha cea cun grupo de amigos, contou bastantes, todas dignas de seren recordadas aquí, pero non todas tan santas como para seren reproducidas nunha columna como esta. Gustarí ame contar as aventuras amorosas dun vello de noventa anos, encadeado sempre a rapazas novas, pero non o vou facer. Se alguén se sente picado na curiosidade, abonda con que poña a traballar un pouco a imaxinación, que lle bote unhas pingas de sabor picante, uns gramos de humor e algo tamén de asombro e admiración, e logo seguro que acertará.

Non obstante, a historia que máis me conmoveu foi unha que tivo como protagonista ao meu amigo. Cómpre dicir que se trata dun home educado e decente. O caso é que, nunha ocasión, tivo que compartir cama por culpa dunha torpeza hoteleira, cunha moza que traballaba para el, o cal excluía calquera situación que ela puidese interpretar como de servidume ou obrigación.

Para deixar clara a súa postura, o meu amigo explicoulle á compañeira ocasional que os árabes teñen un vello costume destinado a resolver situacións como aquela: colocar unha espada no medio, símbolo sagrado que ninguén se atrevería nunca a violar. O malo era atopar un obxecto semellante en París ás doce da noite. Despois de darlle voltas, o meu amigo pediu un coitelo nos servizos do hotel, con tan mala fortuna que lle subiron un pequenísimo, de postre. Foio o que utilizaron, pero cumpriu perfectamente o seu obxectivo. Supoño, ademais, que a moza estaría máis tranquila cun coiteliño no medio que cunha espada.

Esta columna publicouse orixinalmente o 20  de outubro de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Indecencias

19 de octubre de 2013 a las 0:09

O libro máis famoso do século XX, o Ulysses de James Joyce, ten unha historia accidentada, como saben moitos lectores. En primeiro lugar, o seu autor tivo que ver como unha atrás doutra, ata un número de nove, as mecanógrafas se negaban a copiar a novela porque a consideraban inmoral. Algunha delas mesmo foi á casa do escritor a tirarlle co manuscrito nos narices. En Inglaterra, por outra parte, non houbo ningún impresor que se atrevese a compoñelo por medo ás consecuencias legais, e a mesma Virginia Woolf, tan culta, opúxose á súa publicación, na editorial que compartía co seu home, Leonard, porque lle pareceu unha obra obscena.

Nos EEUU, as responsables dunha revista onde se tiña adiantado unha parte do libro, foron levadas diante dos tribunais de xustiza por indecentes. Aínda que o xuíz dixo no transcurso da vista, confundindo a súa competencia como xurista cos seus particulares gustos literarios, que os fragmentos publicados resultaban absolutamente incomprensibles, non tivo empacho en ditar sentenza condenatoria.

Finalmente, como se sabe, o libro apareceu editado en París por unha moza americana, Sylvia Beach, no ano 1922. Unha parte da edición, que constaba de mil exemplares, vendeuse de contrabando. Hoxe, os posuidores dun deles, teñen unha xoia nas mans. Anos despois, un impresor americano fixo unha edición facsimilar, tamén de mil exemplares, daquel mítico libro. O azar quixo que o número douscentos cincuenta e sete acabase no meu poder, non importa agora como. Figura nun lugar de honor na miña biblioteca. Onte pola tarde, ignoro por que, saqueino do estuche e fíxenlle algunhas caricias. Espero que non fose unha indecencia.

Esta columna publicouse orixinalmente o 19  de outubro de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Unha tortilla

18 de octubre de 2013 a las 0:08

Non sei en que libro lin unha vez que as mazás do Paraíso eran encarnadas e que sabían mellor as que se collían pola noite, cando había lúa chea. Nunha das súas Sátiras, Horacio búrlase dun gastrónomo que invitaba a xabarín cazado cun lixeiro vento do mediodía. Postos a citar rarezas gastronómicas, nalgún tratado antigo de cociña fálase das excelencias das salchichas planas, máis ricas, polo visto, que as redondas, e feitas con fígado picado, pementa e sal, todo introducido en tripa de porco.

No capítulo das extravagancias, son ben coñecidas as de Trimalción, que nunha ocasión sorprendeu os seus invitados cun espectáculo de circo, como aquela cea na que mandou servir un xabarín que, despois de que lle fixesen un corte no lombo, deixou escapar do seu interior unha bandada de paxariños que se foron voando.

En Galicia, a cociña sempre foi máis simple que todo isto, aínda que temos tamén algunha elaboración de tipo fantástico,  como a costrada, que vén ser como unha empanada de cinco pisos, unha delicia que eu probei hai anos en Pontedeume, na casa duns amigos, e que me pareceu excelente. Non probei, en cambio, un prato que lle escoitei citar onte a García-Sabell e que, só polo nome, debe ser cousa seria: a tortilla de chourizos verticais. Non será necesario dicir en que consiste.

Esta columna publicouse orixinalmente o 18  de outubro de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Dous amigos

17 de octubre de 2013 a las 0:09

Con Lourdes Ortiz, que acaba de ser finalista no premio Planeta de novela, teño eu discutido moito, ao revés do que me sucede con Fernando Delgado, o gañador, co cal non me resulta difícil estar de acordo. Lourdes é unha muller tranquila e pacífica, cun sorriso franco e agradable, que nunca se altera, pero que defende as súas ideas e opinións cunha firmeza parecida a un penedo. Por outra parte, a ela non lle importa que os seus opoñentes se irriten ou exalten; segue tratándoos coa mesma cordialidade.

O que máis me gusta da fortaleza ideolóxica da miña amiga é que está en concordancia coa súa vida e coa súa maneira de ser. Falando con ela, un dáse de conta de que se toma as cousas en serio, o cal non é moi frecuente. Quero dicir que nisto das ideas, como en todo, hai moita golfería, sobre todo na xente que berra.

Estou seguro de que na  cea de entrega do premio, se o gañador e a finalista se empeñasen en falar de política, por exemplo, non se poñerían de acordo nin nas comas. A non ser, supoño, que tivesen que enfrontarse na discusión ao vello Lara, o organizador, que ese si os podería xuntar, aínda que só fose de xeito circunstancial, nun mesmo bando. No que estarán conformes os dous escritores é na alegría, aínda que, probablemente, o gañador máis que a finalista. E os amigos, encantados, que é o que nos corresponde.

Esta columna publicouse orixinalmente o 17  de outubro de 1995.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Unha batalla

16 de octubre de 2013 a las 0:10

Onte, cando falei aquí das monxas, citei o caso dunha rabisaca, tan distinta das demais que coñecín, todas elas boa xente. Esta outra apareceu na miña vida de maneira casual, cando a miña nai decidiu declararlle a guerra ao exército español. Sucedeu isto no tempo en que me correspondía facer o servizo militar, con destino en África. Tiña eu planeada unha aventura que consistía en aproveitar aquela circunstancia para viaxar despois, unha vez cumpridas as miñas obrigacións, por Arxelia, Túnez e Exipto.

Non contaba eu coa firmeza da miña nai, capaz de mover montañas. Empeñouse en que non estaba en condicións de servir á patria, entre outras cousas porque pesaba só cincuenta e dous quilos. O caso é que me vin metido nun hospital militar, aqueixado de non sei que mal, e de alí marchei para a casa con todas as bendicións.

Con todas, a non ser as dunha monxa alférez, grande e bruta, que puña tanto empeño en que eu debía ir a África como a miña nai puña para conseguir o contrario. Detestábanse con sorrisos, invocando as dúas a Deus Noso Señor. Eu divertíame no medio, entre outras cousas porque me decataba de que a monxa estaba convencida da súa vitoria, quizais porque ignoraba a forza da natureza que tiña diante, pequeniña, amable e simpática por fóra, pero puro ferro por dentro. Gañou a miña nai, por suposto. Eu nunca souben se perdín.

Esta columna publicouse orixinalmente o 16  de outubro de 1997.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Unha tradución

15 de octubre de 2013 a las 0:15

Houbo unha época en que tiven o propósito de traducir A illa do tesouro ao galego, pero entre unha prudente nugalla e outras circunstancias, o proxecto non chegou a realizarse. Na fase preparatoria, que sempre adoita ser a parte máis grande en calquera proceso, fun recollendo materiais, entre elas distintas traducións a outras linguas dese libro precioso. A que máis me gustou de todas foi a que realizou Gaziel, un prestixioso periodista español xa desaparecido que oculta o seu nome baixo ese pseudónimo.

Hai, non obstante, na tradución de Gaziel unha pasaxe curiosa que nunca conseguín aclarar. Na obra orixinal, cando o fidalgo e o médico falan co capitán Flint, aquel di textualmente que este era un filibusteiro tan terrible que “the spaniards were prodigiously afraid of him”, é dicir, que “os españois lle tiñan un medo enorme”. Non sei por que, Gaziel cambiou españois por holandeses.

É probable que o autor deste cambio non fose o tradutor, senón un censor estúpido calquera. Casualmente, polos anos en que se publicou esta tradución de A illa do tesouro tiven eu a oportunidade de ver unha folla de censura cinematográfica que dicía: “Suprímase voz que dice: Italia 3, España 1”. Non parece unha decisión moi diferente da que consiste en converter os españois en holandeses. Eran anos de patriotismo desenfreado e os patriotismos desenfreados, ás veces, levan a estas cousas.

Esta columna publicouse orixinalmente o 15  de outubro de 1992.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Risa e liturxia

14 de octubre de 2013 a las 0:14

Aínda que supoño que non lle interesará a ninguén, direi que teño unha aversión instintiva á solemnidade e que nos lugares públicos, cando o protocolo impón unha liturxia obrigada, con frecuencia sinto ganas de rir. Non se trata de ningunha actitude crítica, moito menos despectiva, senón dunha vella reminiscencia infantil. Cando era neno e ía de visita formal coa miña nai á casa dos amigos, ela tiña o costume de advertirme para que non rise. O resultado era case sempre catastrófico.

Hai uns días, nunha reunión, esta deficiencia educacional non resolta estivo a punto de colocarme nunha situación difícil. No momento central do acto, cando a compostura era obrigada, a imaxinación fóiseme cara a unha lectura que fixen hai anos non sei onde e que tiña como protagonista a William Faulkner, o novelista americano.

Alguén invitara o escritor a unha festa nalgún país de Europa. A reunión era con solemnidade e liturxia. Aburrido e convencido de que nestas ocasións a xente non escoita, o novelista dedicouse a saudar con frases absurdas ás persoas que ía pasando diante del en fila india: “Encantado, señora Cabra”, “Moito gusto, señor Talleyrand.” O meu riso non era tanto pola golfería do ilustre premio Nobel, senón porque unha señora que eu tiña diante de min, moi seria e moi digna, parecíase moitísimo a unha cabra.

Esta columna publicouse orixinalmente o 14  de outubro de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Pensando en Miguel Torga

13 de octubre de 2013 a las 0:13

Non me acordo exactamente en que ano foi, aínda que teño a impresión de que debeu ser a finais da década dos setenta. Nunha das miñas visitas a Estocolmo, estiven na casa do escritor Artur Lundkvist, que daquela tiña fama de mandar moito na Academia e decidir coa súa autoridade unha boa parte dos premios Nobel de literatura de cada ano. Polo pouco entusiasmo que sentía pola persoa e a obra de Borges, de quen falamos aquel día, souben que ao escritor arxentino lle ía ser moi difícil obter o arelado galardón.

En cambio, non recordo se naquela ocasión ou nalgunha outra posterior, saín convencido de que un candidato firme para un futuro máis ou menos inmediato era Octavio Paz, como así sucedeu uns anos despois. Lundkvist falaba con tanta admiración do poeta mexicano que non resultaba aventurado adiviñar o que pasou.

Daquela, eu díxenlle que non se entendía ben por que estraña razón non lle deran aínda o Premio Nobel a ningún escritor portugués. Lundkvist miroume cos seus transparentes ollos azuis de campesiño inocente e preguntoume se había algunha figura importante na literatura portuguesa contemporánea. Cando lle apuntei o nome de Miguel Torga, pediume que llo escribise nun papel e confesoume que non o coñecía. Non sei se as cousas terán cambiado moito desde entón, pero temo que non. Saberémolo hoxe.

Esta columna publicouse orixinalmente o 13  de outubro de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Pulpo

12 de octubre de 2013 a las 0:12

Estes días, desde que saíu nos periódicos a noticia de que se acababa de publicar un relato meu co título de Un polbo xigante, padecín as bromas de non poucos amigos e coñecidos, aumentadas onte, durante a presentación que se fixo en Vigo, porque na invitación para o acto confundíronse e, en vez de “polbo”, puxeron “polvo”. (Supoño que, na imprenta, alguén corrixiu o que lle parecía un erro.) Adiántome a dicir, para os menos informados, que polbo é o nome lingüisticamente correcto para nomear o que normalmente case todo o mundo chama pulpo.

Confeso que no título orixinal, eu puxera pulpo conscientemente, aínda sabendo que sería máis pertinente escribir polbo, palabra que, por outra parte, eu escoitei desde neno. Os correctores, sen embargo, meteron o coitelo e deixaron as cousas no seu sitio, facéndolle un beneficio á ortografía e armándome a min un pequeno lío. Sen ir máis lonxe, o martes, en Santiago, con toda inocencia, unha amiga preguntoume: “¿Cuándo presentas El gran polvo?” Pois eu só quería falar dun pulpo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 12  de outubro de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net