Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es
Á marxe do tempo

Un problema de linguaxe

30 de septiembre de 2013 a las 0:13

Onte pola mañá, mentres tomaba o primeiro café do día, ao meu lado estaban dous señores falando entre eles. Non se parecían en nada. Un era delgado e nervioso, un pouco acelerado; o outro tiña aspecto de gordo bondadoso, pousón e tranquilo. A conversa levábaa o primeiro, que estaba irritado con alguén de quen dicía que o decepcionara para cen anos. Empezou chamándolle tramposo e senvergonza, falto de escrúpulos, miserable e aproveitado. Por último, como remate, dixo del que era simplemente un infame.

Chamoume a atención que os cualificativos fosen tan correctos e tan distantes desa maneira de falar mal dos demais que consiste en bombardearlles o nome con palabrotas e pecados. Só houbo un momento en que, quizais por falta de recursos lingüísticos, se referiu a el cunha palabra excrementosa, case infantil, en castelán.

Tiven eu un profesor que dicía que os insultos baseados en vocábulos malsoantes non aluden tanto a quen os recibe como a quen os pronuncia, pois en xeral non significan máis que o seguinte: “Este señor cáeme gordo”. En cambio, as descualificacións feitas con termos decentes hai que tomalas en serio: teñen altas probabilidades de acertar na descrición moral do interesado. Debe de ser certo. Para falar dun infame abonda con chamarlle infame. O demais non é máis que furia ou rabia. Tamén pode ser mala educación.

Esta columna publicouse orixinalmente o 30 de  setembro de 1997.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un hotel literario

29 de septiembre de 2013 a las 0:09

Antes de saír para Nova York non sabía que me ía hospedar no mítico hotel Algonquin, na rúa 44, tan ligado á literatura norteamericana dos anos vinte. Algúns dos máis coñecidos escritores daquel tempo xuntábanse con frecuencia a comer na Oak Room, un salonciño que aínda se conserva, onde facían unha tertulia na que, ademais de ocuparse de cousas relacionadas co seu oficio, practicaban todos eses vicios inocentes que se practican neste tipo de reunións, é dicir, o enxeño, a malignidade, a graza e o cotilleo.

Ás reunións do Algonquin asistía Harold Ross, que aquí mesmo concibiu a idea de fundar o The New Yorker, esa pequena marabilla que segue saíndo á rúa desde hai máis de sesenta anos e que un pode atopar en cada un dos cuartos do hotel. Os americanos, que en Europa teñen fama de incultos, son tamén así.

Polos corredores deste vello hotel circulou durante anos un gato famoso chamado Hamlet, que ía e viña sen ser molestado por ninguén ata que a celebridade o converteu en vítima dos turistas. Canso de cámaras e fotos, decidiu refuxiarse nos sotos, de onde saía soamente polas noites. Un escritor, Val Schaffner, dedicoulle unha novela, O gato algonquino, na que o saca de protagonista. A novela véndena tamén no hotel. Quizais non sexa máis que publicidade, pero agradécese que sexa un libro.

Esta columna publicouse orixinalmente o 29 de  setembro de 1994 .

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Unha revolución lungüística

28 de septiembre de 2013 a las 0:10

O outro día chamáronme dunha emisora de radio para preguntarme a miña opinión sobre esa moda lingüística que hai agora nos Estados Unidos e que consiste en non utilizar determinadas palabras que están consideradas como incorrectas ou ofensivas. Polo visto, segundo me informou a rapaza que me fixo a pregunta, non se debe dicir nunca “negro”, senón “alto en melanina”. Confeso que non coñecía ese dato concreto, aínda que sabía doutros parecidos; ningún tan pintoresco como este, non obstante.

Hai xa tempo que en Estados Unidos a un negro non se lle podía chamar negro, é dicir nigger, que se entendía como un insulto, senón que se lle chamaba black, un vocábulo máis neutro. Tampouco se estima aceptable dicirlle a alguén diante da súa cara que está “gordo”, debendo substituírse este termo por “forte”, por exemplo.

Todo isto forma parte de mecanismos vellos no uso das linguas. En España houbo unha época na que non se debía dicir “cego”, senón “invidente” e outras cousas polo estilo. A moda que agora nos chega de América xa ten adeptos aquí, dispostos a defender a nova causa con paixón. Haberá que ter paciencia se a un lle acaban chamando burro por opoñerse a esta revolución lingüística, aínda que supoño que en vez de burro dirán “sen talento”, chegado o caso. Está ben, pero unha parvada será sempre unha parvada.

Esta columna publicouse orixinalmente o 28 de  setembro de 1995 .

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Adiviño

27 de septiembre de 2013 a las 0:07

O día 18 de agosto pasado, pola mañá, nunha rúa do centro de Hollywood xuntouse un grupo bastante amplo de persoas para esperar a fin do mundo. Eran seguidores de Criswell, un individuo que fixo esa predición algún tempo antes de morrer, no ano 1982. Este señor adiviño foi moi popular nos Estados Unidos alá polas décadas dos sesenta e os setenta: dispuña dun programa de televisión con moita audiencia, ademais de que publicaba libros de éxito nos que se dedicaba a anticipar o futuro. Segundo as súas contas, un meteorito tiña que destruír Londres en 1988, a Fidel Castro ía matalo unha muller o día 9 de agosto de 1970, e a capital dos Estados Unidos pasaría do distrito de Columbia a unhas cavernas de Wichita, en Kansas.

Case todas as predicións, como ocorre xeralmente neste tipo de cousas, eran desgrazas, incluso o aumento da pena de morte para determinados grupos sociais. Non obstante, había tamén algunhas boas noticias, como a presenza de señoras embarazadas na lúa e a chegada de xente doutros mundos, aínda que non se sabe se virían en son de paz ou de guerra.

Con todo, a predición máis marabillosa de Criswell foi a que prevía, exactamente para o ano 1981, unha auténtica revolución no caso da medicina e da cirurxía: para esa data, os americanos necesitados dun transplante de ril, de corazón e mesmo de cerebro, non se verían obrigados a pasar por unha longa e difícil operación nun hospital, senón que conseguirían eses órganos nunha máquina como as que hoxe se utilizan para mercar tabaco nos bares e nas cafeterías. Así como non resulta fácil aceptar que Londres puidese desaparecer ou que a capital acabase nunhas cavernas, isto dos transplantes parece posto en razón.

Esta columna publicouse orixinalmente o 27 de  setembro de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Exposición en Nova York

26 de septiembre de 2013 a las 0:06

Cando estiven en San Petersburgo, que daquela se chamaba Leningrado, fixen algunhas cousas que non me resulta doado esquecer. A primeira, subir polas escaleiras de Raskolnikov, o heroe de Crime e castigo, unha das máis célebres novelas de Dostoiesvki. A segunda, vivir no mesmo hotel onde se hospedara Isadora Duncan. E a terceira, contemplar a magnífica colección de cadros de Matisse que se garda no museo L’Ermitage. Son tres accións que poden encher por si mesmas o sentido dunha viaxe.

De Matisse, un pintor alegre e claro, que foxe de calquera dramatismo, xa vira bastantes pinturas en París e Estocolmo, especialmente ese cadro famoso no que se contempla unha muller vestida cunha deslumbrante blusa rumana, tan fermosa que é capaz de quedarnos impresa na retina durante anos.  Pero nunca vira nada parecido ao cadro que representa a familia do pintor no ano 1912.

Era unha das xoias do museo ruso. Agora, xunto con outras moitas, estará en Nova York na  exposición de Matisse que se vai celebrar no Museo de Arte Moderno, un acontecemento cultural que xustificaría unha viaxe para asitir a el. Ata é posible que se exhiba na mostra a que debe de ser unha das obras mestras do pintor francés. Refírome a ese cadro, hoxe en mans privadas, que representa unha dama vestida de azul sentada nun sillón vermello. Debe ser, sen dúbida, o sillón vermello máis fermoso do mundo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 26 de  setembro de 1992 .

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Protección

25 de septiembre de 2013 a las 0:05

A miña tía Elvira, que debía ter vocación de cura porque lle gustaba moitísimo participar nas misas en voz alta, como se fose predicadora, era moi coidadosa coa inocencia dos pequenos. Cando estaba de tertulia coas amigas e andabamos os nenos arredor, se alguén falaba de algo que ela estimaba que non debiamos escoitar, pronunciaba unha frase que automaticamente puña as nosas antenas en garda, dispostos a non perder detalle: “Hai roupa tendida”. Desa maneira prestabamos atención a cousas que, en caso contrario, pasarían inadvertidas.

Unha versión laica e moi intelixente dese costume doutro tempo vina o outro día en Vigo, mentres tomaba café na terraza dun bar. Nun momento, pasou por diante un coche pequeno pero aparatoso, coas ventaniñas baixas, unha música atronando, mesmo como se fose unha discoteca, e un condutor con gafas de sol, moi orgulloso non sei de que, quizais do zafarrancho que metía. Unha señora que estaba preto da miña mesa, acompañada dun neniño, cando viu que este quedaba mirando para o coche, díxolle: “Dile al señor del bar que quieres más patatas fritas”.

Esta columna publicouse orixinalmente o 25 de  setembro de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Os ananos de Casablanca

24 de septiembre de 2013 a las 0:14

Quizais o lin nalgún sitio ou talvez mo contou alguén, pero tiña para min que na película Casablanca, as escenas finais no aeroporto están rodadas con maquetas de avión, o cal obrigou a contratar como empregados a uns poucos ananos para gardar as proporcións. Ese era o asunto que máis me intrigaba na madrugada do xoves ao venres, cando me sentei diante do televisor para ver unha vez máis a famosa cinta. A estas alturas, con tanta xente que sabe os diálogos de memoria, resulta moi difícil sacarlle algo de zume ao mítico filme.

Non obstante, non puiden escapar ao engado doutras veces. Cando o maior Strasser, o oficial nazi que manda a guarnición militar acantonada en Casablanca, lle pregunta a Rick cal é a súa nacionalidade e este lle responde cinicamente “son borracho”, aínda que esperada, a resposta garda a frescura audaz de sempre.

O resto entra dereito no corazón. En primeiro lugar, a música e a letra da canción do negro Sam. Despois aquela frase fermosa de Rick cando se atopa con Ilsa e ous dous recordan con nostalxia o amor vivido en París: “Os alemáns ían de gris e ti ías vestida de azul”; ou as palabras dela, que o observa pensativo: “Un franco polos teus pensamentos”. Así ata o final. Nese momento, nas escenas do aeroporto, Ingrid Bergman estaba tan fermosa chorando no medio da néboa que me esquecín por completo de comprobar o asunto dos ananos.

Esta columna publicouse orixinalmente o 24 de  setembro de 1994 .

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Pecados pequeniños

23 de septiembre de 2013 a las 0:08

Un loro asomando polo peto dunha chaqueta como se estivese mirando o mundo desde un balcón non debe ser un espectáculo frecuente. Vino onte cerca do porto e quedei tan prendado pola imaxe insólita do paxaro metido naquel sitio que me parei a observalo con calma. O propietario do animal acaboume agradecendo o interese e púxose a falar comigo. Era portugués, tripulante dun cargueiro, e ten o loro desde hai tres anos. Gañouno nunha aposta no Brasil, cando un colega o desafiou a beber cervexa ata rebentar.

O loro chámase Laurindo e é afeccionado ao fútbol. Polo que me contou o dono, sabe a aliñación completa do equipo do Flamingo, que xa traía aprendida de alá, aínda que non quixo dicila para min. No tempo que estiven con el, dunha maneira absolutamente teimuda, negouse a falar, pero botou un par de gargalladas perfectas.

Era bonito ata sentir ganas de levalo para a casa. Tiña, non obstante, cara de ser un elemento, iso que na miña terra chamamos “un caribe”. Desde logo, non me custa imaxinalo falando de cochinadas nin meténdose coas mozas ou berrando insultos nun estadio. Nisto dos loros, xa se sabe que aínda que haí algúns que poden rezar, a maioría deles decántanse polo pecado. Claro que son pecados pequeniños, de xente mal educada. Para pecados autenticamente gordos, a educación é indispensable.

Esta columna publicouse orixinalmente o 23 de  setembro de 1995 .

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Pratos novos

22 de septiembre de 2013 a las 0:10

A peperetada máis rica que comín na miña vida foi, sen dúbida de ningunha clase, unha panzada de caviar ruso que me deron en Moscova non hotel Ukrania, hai dez ou doce anos. A cousa era sen límites, aínda que condicionada por unha situación fortuíta e desgraciada: por un error involuntario de non recordo cal dos organizadores, aquel día cheguei ao comedor despois de asistir a un xantar, ben abastecido de sólidos e ben regado de líquidos, apenas media hora antes. Aínda hoxe lamento a circunstancia.

Cando me tenta a gula, un pecado soberbio e magnífico, que teño entendido que está retirado da lista desde hai anos, sempre me veñen á memoria aqueles cuncos de cristal ateigados de boliñas negras e encarnadas que os camareiros repuñan constantemente, encargados de que non faltasen na mesa máis alá dun par de minutos.

Leo nalgún sitio que xa non se leva o caviar, senón as formigas. Unha especie delas, gordas e coloradas, parece que se está convertendo nun bocado de ouro, a miles e miles de pesetas o quilo. Naturalmente, non sei de que se trata, pero é posible que o tal insecto teña un sabor exquisito e delicado, pormáis que tampouco se poida descartar a idea de que nos atopemos diante dunha extravagancia gastronómica como tantas. Nisto de comer, como nas cousas de salvarse, un está convencido de que ao ceo van os de sempre.

Esta columna publicouse orixinalmente o 22 de  setembro de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Tronco

21 de septiembre de 2013 a las 0:06

Nestes días que pasei en Asturias, un dos escritores novos, deses que agora andan tatuados e que me caeu moi ben desde o principio, preguntoume cantos libros levo publicados. Cando lle dixen que non estaba seguro, pero que debían de ser catorce, percibín con claridade que no seu rostro se debuxaba un xesto de sorpresa e decepción. Case sen pensalo, díxome: “¡Non pode ser, tronco, seguro que estás equivocado! ¡Se eu, que aínda non cumprín os trinta anos, xa publiquei vinte e dous!” Logo, para reforzar o seu argumento, confesoume que el era capaz de redactar unha novela de cento cincuenta páxinas en tres días, máis ou menos. Falaba con inocencia, incluso cunha gran simpatía.

Aquel mesmo día, pola noite, saímos a tomar unhas cervexas en Llanes. Nada máis entrar nun pub, saudouno un rapaz novo, coñecido del, a quen non vía desde había anos. Déronse un abrazo e despois presentoumo: “Mira, un amigo. É algo burro, pero boa persoa”. Díxoo diante del, sen ironía, e ao aludido non lle pareceu mal. Mentres permanecemos no local, botou tres pulsos con distintos clientes, que perdeu, e quitoulle a carpeta a unha rapaza, para tirala por riba dunha verxa. Indignada, a moza púxose a insultalo.

Entón, aquel escritor novo agatuñou por unha columna e foi recollela, cos aplausos da xente. En vista de como se estaban poñendo as cousas, tratei de convencelo para marchar. Non me resultou fácil. Cando chegamos ao hotel, invitoume a tomar outra copa. Negueime, aducindo que tiña sono.  iroume outra vez  con certa decepción e díxome: “¡Tronco, para escribir hai que vivir!” E foi pedir un whisky, supoño que como prólogo da próxima novela.

Esta columna publicouse orixinalmente o 21 de  setembro de 1997 .

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net