Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es
Á marxe do tempo

Un home chamado gabacho

18 de febrero de 2013 a las 0:08

Respecto da francesada, tal como contabamos aquí onte, ademais dos nomes dos cans e outros recordos pouco gratos dos mariscais Ney e Soult, na miña terra quedou tamén o nome de gabacho como alcume familiar. Eu coñecín polo menos un deles, que respondía así mesmo por Jotabé a causa das iniciais do nome de pía e primeiro apelido. Non sei que será del, aínda que supoño que andará por alá. Era un home pequeño e gracioso, listo como unha agulla, traballador e polifacético. Creo que vendía cabritos.

Antes de ter negocio de seu, andou empregado, como repartidor de polos nas aldeas da comarca. Aínda sendo analfabeto, levaba unha contabilidade curiosa nunha libreta, da que non se lle escapaban nin as crestas. Para conseguilo, inventou un sistema de escritura e de números, a base de debuxos e raias. Este Jotabé foi sempre un punto obrigado no Entroido.

Unha vez saíu cun aliguí, é dicir, unha cana de pescar con caramelos de cebo para os rapaces. Teño tamén idea de telo visto nalgunha ocasión vestido de bailarina. De saber algo das súas probables orixes, estou seguro de que a el mesmo se lle ocorrería vestirse de Mariscal de Francia. Un mariscal do imperio con pinta de golfo e pícaro, charlatán e acelerado, pero máis simpático que Ney. Porque pouco simpático debía ser este cando acabou convertido en nome de can.

Esta columna publicouse orixinalmente o 18 de febreiro de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Lembranza dun moralista

17 de febrero de 2013 a las 0:07

Fálase estes días nos periódicos de Will H. Hays, aquel individuo que hai agora sesenta anos implantou unha ríxida censura moral no cine americano. Os comentaristas que menos lle queren, quizais para resaltar os tintes negros con que lle debuxan a alma, recordan as maneiras afectadas daquel homiño de aspecto tímido e carácter suave, sen esquecerse das súas ridículas orellas de morcego, que lle daban unha aparencia cómica, ou dos seus dentes entrampados, verdadeiro símbolo decadente dun pobre gánster arruinado.

O fervor edificante que derramou sobre a meca pagá de Hollywood levouno a tomar algunhas medidas pintorescas. Cando Cecil B. de Mille estaba rodando Rei de reis, Hays tratou de evitar por todos os medios que o actor que facía de Cristo naquela película, xa fóra do estudo, fumase ou dixese palabras gordas, e que a actriz que encarnaba a Virxe María consumase o divorcio que tiña preparado.

Ao final, como tantos moralistas intransixentes, tamén Will H. Hays resultou ser unha boa prea. Ao tempo que se ocupaba de que a inocencia dos espectadores non sufrira coas mostras desvergonzadas da impudicia cinematográfica, el comportábase como un verdadeiro truán. En varias ocasións aceptou subornos e en 1930 pillárono facendo unha falcatruada: pagar con diñeiro aos xurados, teoricamente imparciais, que velaban pola moralidade no cine. Un carota. Só así se explica que tivese que furgar tanto na decencia dos demais.

Esta columna publicouse orixinalmente o 17 de febreiro de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Filósofo

16 de febrero de 2013 a las 0:08

Hai catro ou cinco días, mentres viaxaba eu só no meu coche de Santiago a Vigo, pola noite, fun escoitando na radio un programa deses nos que a xente se confesa sen medos nin prexuízos e se escoitan unhas barbaridades que parecen tiradas dun manual de patoloxía psiquiátrica. Xa noutra ocasión, haberá oito ou nove meses, nunha  circunstancia semellante, escoitáralle dicir a un rapaz de dezaoito anos, despois de dar moitas voltas arredor do asunto, pois non se atrevía a contar unha experiencia que el mesmo xulgaba demasiado forte, unha frase que resultaba chocante incluso nun medio tan desinhibido como aquel: “Tengo un lío con mi abuela”.

Nesta ocasión, a cousa non chegou a tanto, pero houbo un señor que quería saber cal era o prezo dun home. Explicou con claridade que el se vendera por medio millón de pesetas, aínda que a locutora non conseguiu arrincarlle o obxecto da transacción, e solicitaba que se alguén tiña esa mesma experiencia, que chamase ao programa para comunicala. Chamaron dúas persoas, un home e unha moza.

A moza dixo que ela se vendera nunha ocasión por unha laranxa. Polo que tirei en limpo, nada importante: chamarlle guapa a unha amiga, cando en realidade era feísima, para conseguir que lle dese a merenda. O home resultou ser filósofo e algo poeta, pero en brando. Dixo, entre outras cousas, que todo o mundo tiña un prezo, que o amor era cuestión diso e que o diñeiro mandaba no mundo. Ou sexa, nada. Non é que non tivese razón, que podía ter algunha, pero dito así, tiña mais ben pouca. Puido dicilo de maneira máis eficaz. Por exemplo coa letra do tango: “El verdadero amor se ahogó en la sopa, la panza es reina y el dinero es Dios”.

Esta columna publicouse orixinalmente o 16 de febreiro de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Historia duns gravados

15 de febrero de 2013 a las 0:07

Onte, cando abrín este periódico no que escribo, lin unha noticia que me revolveu o corazón. Falaba dun señor, licenciado en Dereito e doutor en Filoloxía, a quen colleron roubando uns gravados na Biblioteca Nacional, en Madrid, e na casa do cal, posteriormente, a policía atopou uns trescentos exemplares máis, todos arrincados de varios libros do século XVIII ou cortados cunha coitela que lle encontraron no pupitre que ocupaba cando foi sorprendido. As iniciais dese señor empezaron a saltar de repente na miña memoria.

Erguinme e fun revolver nun sobre grande que recibín ese ano polo nadal. Dentro atopei unha tarxeta de visita que se correspondía co nome desa mesma persoa, que me felicitaba as pascuas e o ano novo e me anunciaba o envío, que acompañaba, dun orixinal que pretendía publicar. Incluía tamén dous preciosos gravados.

Non sei que clase de presentimento me levou a aprazar o enmarcado desas xoias: algunha sombra poderosa no lado máis escuro de dentro. O caso é que agora, despois de falar co director da Biblioteca Nacional, xa non me custará tanto devolver os gravados como se os tivese colgados na casa, convertidos nunha parte gozosa e íntima da miña vida diaria. Contentareime con facerlles unha boa fotocopia, máis que nada para cando lles conte esta historia aos amigos. Ao señor ese, que Deus o comprenda e lle bote unha man.

Esta columna publicouse orixinalmente o 15 de febreiro de 1995.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Xente que fala mal

14 de febrero de 2013 a las 0:05

Un periodista británico, James Whittaker, nunha ocasión contou que a raíña Isabel lle dixera unha frase fea: “Go away!”. Non é unha expresión amable, desde logo, algo así como se a raíña dona Sofía lle espetase a un xornalista español a palabra “¡Lárguese!”. Houbo protestas, non tanto para a soberana, como para o autor da reportaxe, que foi acusado de indiscreto e de quen se dixo que, se fose un cabaleiro, podería ter actuado con máis amabilidade, substituíndo a frase pronunciada por unha expresión menos forte.

Para defenderse, Whittaker contou a verdade porque, efectivamente, a raíña de Inglaterra nunca dixera tal cousa, senón outra bastante peor. En realidade, o que dixo foi “Fuck off!”, que eu non me atrevo a traducir, pero que o lector que non saiba inglés poderá adiviñar sen moito esforzo: en español, ese verbo empeza por “j”.

Quere dicir que a señora ten xenio e que se enfada en gordo, o cal non está demasiado mal. As explosións do sangue, sempre que non consistan en bombas ou petardos, resultan humanas. Non se pode entender con tanta benevolencia, en cambio, unha frase pronunciada pola súa irmá, a princesa Margarida, que referíndose ao presidente da Güiana dixo: “Ese home representa todo canto detesto: é negro e está casado cunha xudía que, por riba, é americana”. Se non fose unha estupidez, sería unha canallada.

Esta columna publicouse orixinalmente o 14 de febreiro de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un indulto esperado

13 de febrero de 2013 a las 0:07

As persoas que agora teñan máis de cincuenta anos recordarán a Caryl Chessman. A súa execución na cadeira eléctrica, que tivo lugar no penal de San Quintín alá polo ano 1960, conmoveu a medio mundo, excepto a quen tiña que conmover de verdade: as autoridades de California, que se negaron a conmutar a pena de morte pola cadea  perpetua. Que eu recorde, aquel foi o último gran combate da opinión pública de todo o mundo en contra da pena capital. Con todo, non serviu para salvar a vida daquel home.

Era certo que Chessman estaba acusado de crimes horrendos, se ben é verdade que el sempre se proclamou inocente. O problema non era ese. A xente púxose do seu lado porque levaba doce anos librándose da morte polos pelos, conseguindo aprazamentos no último minuto, ás veces cando xa estaba sentado na cadeira eléctrica.

Foi tal a presión internacional que parecía que Chessman sería indultado. O corazón do gobernador de California, non obstante, non se deixou impresionar: tiña unha couraza de ferro arredor, que el denominaba xustiza e que quizais fose algo menos nobre. Onte mesmo, un colega del, que recentemente fixo outro tanto cun rapaz sentenciado, exerceu en cambio as súas facultades de graza a favor dun can que estaba condenado a morte por comer unha galiña. Non parece un grande avance, pero algo é algo.

Esta columna publicouse orixinalmente o 13 de febreiro de 1997.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Encontro cun vello mestre

12 de febrero de 2013 a las 0:08

A semana pasada atopeime nunha cea con don Agustín Madarnás, que foi profesor meu de Literatura cando eu era aínda un rapaciño de catorce ou quince anos. Coincidimos con el un pequeno grupo de antigos alumnos e todos nos puxemos a recordar, cada un dunha maneira, detalles daqueles tempos de estudantes. Hai quen se acorda sobre todo das cousas negativas e hai tamén quen non ten memoria máis que para as situacións cómicas ou graciosas. Outros prefiren evocar os suspensos e as incidencias da vida académica.

Eu non me esquecín daquelas clases nas que liamos a Fernández Flórez ou a Azorín, que supoño debían ser lecturas bastante avanzadas para a época, cando había tantos pecados relacionados cos libros. Non se podía ler a Baroja, por exemplo, nin a Ortega; moito menos a Unamuno, que xa estaba no Índice de Libros Prohibidos.

O que eu aprendín daquel profesor foron algunhas cousas sinxelas, que son as importantes. Meteume na cabeza a desconfianza fronte á escuridade e ás florituras, que con frecuencia non serven máis que para disimular a vacuidade, da mesma maneira que as salsas enmascaran moitas veces os malos sabores ou a falta de substancia. Como eu era aínda moi novo, pasei esas virtudes do campo da literatura á vida de todos os días, que é do que se alimentan estas notas. Despois de todo, do que se trata é de non aburrirse demasiado.

Esta columna publicouse orixinalmente o 12 de febreiro de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un home parecido a Nietzsche

11 de febrero de 2013 a las 0:07

O outro día estiven vendo un deses programas de televisión onde falan moitas persoas como se estivesen nunha tertulia. Para min son os máis interesantes de todos,  especialmente cando concorren algúns personaxes pintorescos ou curiosos, que case nunca faltan. Como vin que na lista desa noite figuraba un escritor a quen lle teño oído defender outras veces a necesidade de crear hospitais para grilos e cousas dese estilo, dispúxenme a pasar unha hora divertida. Tal como esperaba, non saín decepcionado.

O centro do programa era un señor do fútbol, presidente falangueiro e trapalleiro dun club de Madrid, de quen se podería dicir, tendo en conta a falta de inhibicións coa que fala, que carece de subconsciente. Esa maneira de actuar parécese bastante a unha pornografía feita de carne gorda, xestos feos e xente horrorosa.

Como era de esperar, a sorpresa deuna o escritor dos grilos, que dixo do citado individuo que era un ser excepcional, distinto da vulgaridade xeral que reina no país. Para que se entendesen ben as súas palabras, comparouno co filósofo Nietzsche. Nese momento, eu xa me daba por satisfeito co programa, pero non esperaba o regalo final. Acabado de investir da condición de home exemplar, o home do fútbol dirixiuse a unha compañeira da tertulia e chamoulle “galiña choca”. O máis curioso de todo é que todo o mundo se enfadou.

Esta columna publicouse orixinalmente o 11 de febreiro de 1995.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Dous homes

10 de febrero de 2013 a las 0:07

Hai un par de días, nunha desas cadeas de televisión que chegan por satélite, vin un interesante programa de tipo documental. Tratábase da historia certa de dous homes, un dos cales disparou sobre o outro durante un atraco na recepción dun motel. Once anos despois daquel suceso, que foi rexistrado en todos os seus detalles por unha cámara de vixilancia, os dous protagonistas do drama encontráronse fronte a fronte no cárcere, onde o primeiro deles cumpría a pena de prisión que lle correspondeu polos feitos.

Na conversa que mantiveron en presenza dun funcionario de prisións, a vítima, un home aínda abatido pola desgraza, quería saber dúas cousas: primeiro, a razón da saña con que fora tratado, tendo en conta que non ofrecera resistencia e entregara os cartos que lle pedían; segundo, por que disparara contra el ao marchar, sen motivo.

O outro respondeu: os golpes coa culata na cabeza foran porque lle pareceu que tardaba en obedecer a orde de que se tirase ao chan; o tiro pegoullo porque tivo a impresión de que pretendía accionar unha alarma. Finalmente, o atracador pediu perdón e o atracado deulle a man. Mentres tanto, víanse as imaxes gravadas da traxedia: un disparando; o outro caendo redondo. Abondaron once anos para convertelas nunha película irreal e absurda. En xeral, o tempo desactiva o corazón. Case sempre para ben.

Esta columna publicouse orixinalmente o 10 de febreiro de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Unha cunca

9 de febrero de 2013 a las 0:09

Na última novela de Tom Wolfe, ese famoso escritor norteamericano pequeno e miúdo, calzado con botíns antigos e con aspecto de xogador de casino, hai unha frase que trae de cabeza a unha boa parte do mundo literario do seu país. Na páxina 228 da edición orixinal, cando os protagonistas do relato, o magnate Charlie Croker, personaxe baseado no modelo dun home rico de Miami, e Serena, que será a súa segunda muller, máis nova ca el, entran no cuarto dun motel de pouca monta, ela saca unha cunca do bolso e ambos os dous, segundo as palabras do narrador, “fixeron aquela cousa coa cunca, da cal el nunca oíra falar na súa vida”.

Non sei se debido a que algún lector deu a voz de alerta e converteu os seus malos pensamentos en curiosidade colectiva ou que algún espabilado axente comercial bateu con esa tecla para vender mellor o libro, o caso é que todo o mundo anda dándolle voltas á citada frase, que non é, desde logo, nada parecido a unha desas citas fermosas de Shakespeare tan coñecidas.

As interpretacións dos críticos, polo que levo lido, son variadísimas, pero todas coinciden en que non lles resulta nada fácil imaxinar a que se refire Tom Wolfe con esas palabras. Se a historia segue así e a xente non deixa de darlle voltas ao asunto na cabeza, haberá que facer algo, quizais unha explicación do propio autor aclarando o enigma, no suposto de que este poida ser aclarado. Caso contrario, poderían ocorrer dúas cousas, unha positiva e outra negativa. A primeira, que se incrementen, para ben da industria, as vendas de cuncas nos grandes almacéns. A segunda, máis preocupante, que alguén trague unha cunca ou que se corte de mala maneira.

Esta columna publicouse orixinalmente o 9 de febreiro de 1999.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net