Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es
Á marxe do tempo

Os amores dun poeta

31 de marzo de 2012 a las 0:01

Pablo Neruda escribiu un dos libros de amor máis fermosos de todos cantos se teñen publicado neste século, pero a delicada muller que inspirou a maior parte dos poemas que o forman, Albertina, non quixo compartir a súa vida sentimental co poeta, quizais porque era pobre, patoso e feo. O caso é que Neruda acabou casado cunha muller enorme, tan grande que sentía vergonza en presentárllela aos amigos. Cando foi ver a Rafael Alberti, por exemplo, deixouna no portal, pois antes quería avisalo a fin de que non se sorprendese ou se asustase.

Despois, namorouse de Delia del Carril, a quen bautizou como Hormiga, unha aristócrata arxentina, das que viaxaban a Europa coa vaca na adega do barco, e que era moito maior ca el. Foi ela quen o levou ao comunismo. A diferenza de idade fixo que Neruda se fose distanciando, para caer ao final nos brazos de Matilde Urrutia, unha chilena á cal tivo oculta durante oito anos, sen que Delia se decatase.

Non acabaron aí as trouladas amorosas do poeta, que pouco antes de morrer aínda perdeu o sentido por unha rapaciña nova que traballaba na súa casa, de onde foi fulminantemente desterrada por Matilde cando descubriu o tomate in fraganti. Desde París, Neruda aínda mantería con aquel amor outonal e serodio unha secreta correspondencia apaixonada. A muller a quen máis amou, non obstante, aquela mítica Albertina que inspirou os Veinte poemas de amor, non lle fixo moito caso, tratouno con frialdade e casou con outro poeta.

Esta columna publicouse orixinalmente o 31 de marzo de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Providencia

30 de marzo de 2012 a las 0:01

Había tempo que non escoitaba unha frase que antes se dicía moito, sempre pronunciada en castelán: «Yo lo dejo todo en las manos de Dios». Na miña familia, esas plabras tíñaas constantemente nos labios a tía María e supoño, polo que contarei despois, que lle deberon ser moi útiles na vida. Viñan significar algo parecido a aceptar que, pasase o que pasase, dependería da vontade de Deus, aínda que o que pasase non fose bon. Agora xa non se di eso, quizais porque hai un sentido diferente da Providencia. Resumíao moi ben aquel cura, amigo de Torres Queiruga, que un día dixo: «Para que Deus acabe coa fame en Somalia, que non acabará».

A frase oínna o outro día en Santiago, diante do edificio de Correos. Dicíaa unha señora maior, con aires de reliquia antiga, vestida cun abrigo vello, que falaba, parada no medio da rúa, cunha amiga máis nova. Non escoitei máis, pero chegoume para imaxinar calquera contratempo e unha resignación total, deixando todo nas mans de Deus.

Acordeime da miña tía porque, como dixen, aquela era a súa frase favorita. Repito que non lle debeu dar malos resultados porque un día tivo a ocorrencia de sacar o carnet de conducir cando estaba a punto de xubilarse. Cada vez que alguén pretendía disuadila, facéndolle ver as dificultadesda empresa, respondía o mesmo. O caso foi que se examinou e no transcurso da proba embarullouse e embestiu a toda velocidade ó grupo examinador, con tan mala fortuna que lle partiu unha perna precisamente ó home que tiña a responsabilidade de aprobala ou non. Salvouna a súa fe porque, a pesar de todo, o funcionario deulle o carnet de conducir. Despois, gracias a Deus, nunca matou a ninguén.

Esta columna publicouse orixinalmente o 30 de marzo de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Bounty

29 de marzo de 2012 a las 0:01

Agora mesmo non me acordo como se chamaba aquela película, famosa nos anos da miña infancia, que trataba da rebelión ocorrida a bordo do Bounty, o barco que mandaba o terrible William Bligh, especialista en sublevar a xente contra el, a pesar de que tampouco lle faltan partidarios que defendan a súa maneira de mandar. As escenas do motín quedáronme gravadas na cabeza, especialmente as imaxes do capitán expulsado da nave, metido nun bote aberto pola forza e abandonado á deriva. Percorreu máis de catro mil millas e aínda viviu os anos necesarios para ver como os corpos de tres ou catro dos amotinados pendían dunha corda.

No bando contrario estaba o célebre Fletcher Christian, verdadeiro armadanzas daquela historia. Foi el quen dirixiu o motín contra Bligh, dando orixe ademais a unha lenda que aínda hoxe permanece escura, cando se foi, xunto con oito dos seus e unhas cantas mozas de Tahití raptadas ou embaucadas, ás illas Pitcairn. Alí queimaron o barco e non se volveu saber deles ata 1808, vinte anos despois.

Unha versión, que vexo que volve estar de moda, sostén a teoría de que Christian e os seus viviron nunha especie de paraíso durante todo ese tempo, construíndo unha sociedade idílica, sen violencia nin miserias, consagrada ao gozo da natureza, na que os fillos, perdida a memoria das orixes, levaron unha existencia inocente e marabillosa. Hai outra versión que a min me gusta máis. Esta asegura que, cando todo o mundo pensaba que Christian morrera, antes de coñecerse o seu paradeiro, o vían pasear pola noite polas rúas de Devonport, aínda que ninguén falou con el. Para un perillán como aquel, mellor acabar de pantasma que de alma bendita.

Esta columna publicouse orixinalmente o 29 de marzo de 1998.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un home mellorado

28 de marzo de 2012 a las 0:01

Onte falei aquí de Luis Antón del Olmet, aquel senvergonza que dirixía un periódico para facer chantaxes no Madrid dos anos vinte e a quen matou dun tiro o periodista catalán Alfonso Vidal y Planas, que traballaba para el. Este último era un antigo seminarista que caeu pola Corte e que en pouco tempo se xuntou coa crema da golfería intelectual da súa época. Durante anos foi unha das figuras máis coñecidas da bohemia madrileña. Viviu aplastado pola bota poderosa do seu xefe, aquel miserable. Exerceu de sablista.

Ao revés do que sucedeu coa maior parte dos membros da hampa literaria de entón, este homiño tiña talento. Alá por 1919 obtivo un grande éxito cunha novela titulada Santa Isabel de Ceres, que trataba dunha muller do pecado, oficio que lle inspiraba auténtica compaixón. Acabou casando cunha delas, unha tal Elenita.

Aquel éxito momentáneo permitiulle vivir ben unha tempada. Incluso engordou. De seguida, non obstante, acabou caendo no de sempre. Andaba pola rúa alucinado e fraco, con ollos de tolo. Nunha destas foi cando lle pegou o tiro a Antón del Olmet. Estivo un par de anos no cárcere, pois conseguiu un indulto, en parte porque a vítima era un desalmado. Da cadea saíu moi mellorado, gordiño e tranquilo, resarcido de anos sen durmir e libre dos estragos do alcohol. Marchou a América e morreu en Tijuana, México, en 1965.

Esta columna publicouse orixinalmente o 28 de marzo de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Os cans, de novo

27 de marzo de 2012 a las 0:01

O outro día, cando falei aquí dos cans da China, que están prohibidos, chamoume Felipe Fernández Armesto para lerme un traballo que el publicou sobre o mesmo tema hai máis de cincuenta anos e no que falaba da época dos emperadores, cando estes bichos, a posesión dos cales tiña que ser autorizada pola casa imperial, indicaban a distinción e o rango dos seus donos. Eu non sabía deste antecedente histórico, que en parte aclara a animadversión das autoridades chinesas de hoxe contra un animal que recorda a aristocracia.

Cada país ten o seu pasado. En Galicia, por exemplo, nunca se podería tomar o can en abstracto como símbolo de clase, pois a especie máis estendida, o avisado can de palleiro, representa sobre todo eses amplos grupos sociais que antes se chamaban as camadas populares. Caso de prohibir algo, aquí habería que ir ao cabalo.

Naturalmente, postos a imitar o celo dos chineses, que cando eu era estudante tiñan algúns seguidores políticos en Santiago, poderíanse facer diferenzas de clase. Duns anos a esta parte, ao mesmo tempo que a xente empezou a bautizar as fillas con nomes de princesas, púxose de moda mercar cans distinguidos. En boa lóxica, serían estes os condenados. Ata se podería elaborar unha teoría coherente sobre o asunto. Máis aínda, non me estrañaría nada que xa existise na cabeza quente de calquera toliño.

Esta columna publicouse orixinalmente o 27 de marzo de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Os inocentes

26 de marzo de 2012 a las 0:01

Cando vou a Xinzo, rara é a vez que non me atopo cun compañeiro de escola que era inocente. Gústame velo porque vai sempre moi ben arreglado e porque me dá a sensación de que a vida non se ensañou con el. Estou seguro de que non se acorda de min. Era un neno moi bo, sempre sorrindo, incluso cando o mestre lle rifaba, pois non conseguía aprender o silabario. En xeral, os demais nenos tratábano con cariño. El non se metía con ninguén, aínda que un día púxose como tolo e dedicouse a botarnos area nos ollos.

Agora vese un home de cincuenta anos, serio e formal, pero co mesmo sorriso de sempre, algo tinguido quizais por un xesto de tristeza ou melancolía. Segundo me teñen contado, ten traballo fixo e está moi ben considerado polo seu sentido da responsabilidade e porque as cousas que sabe facer, fainas a conciencia e con rigor.

Por aquí onde vivo, coñezo dous irmáns parecidos a este meu antigo compañeiro de escola. Polas mañás, cando paso no coche, eles veñen de carretar herba do monte. Saúdan sempre cun sorriso aberto e franco de amigos. Non sei como se chaman nin quen son os seus pais; só sei que cada día, como un rito, me atopo con eles na estrada. Onte, por exemplo, no momento en que nos cruzamos, eu ía escoitando na radio un home ruín. Como contraste, vin no rostro destes rapaces a nobreza da vida.

Esta columna publicouse orixinalmente o 26 de marzo de 1997.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un libro dedicado

25 de marzo de 2012 a las 0:01

Teño diante de min unha novela de Ramón Gómez de la Serna titulada El incongruente, publicada en Madrid no ano 1922. É un exemplar fermoso, editado por Calpe na súa vella colección de humoristas. A portada, cuns debuxos e liña e color moi estilizadas, parece de Bagaría. Abro o libro pola primeira páxina e os ollos baten cunha frase de espanto: “Gustavo el Incongruente nació inesperadamente”. Incluso escritores como Gómez de la Serna non están libres destas miserias musicais, un tributo que todos acabamos pagando.

Se digo a verdade, o autor madrileño, como personaxe resulta infantil e histriónico. Dar unha conferencia subido no alto dun elefante ou cun individuo ao lado apuntándolle cunha pistola á cabeza, parecen recursos máis propios do circo que da literatura. Como escritor, ten algo de saltimbanqui, deses que prefiren o trapecio antes que a pista, só polo pracer de ver a cara de pasmo que provocan na concorrencia.

Este exemplar que teño nas mans leva unha dedicatoria autógrafa do autor que di así: “Para mi querido y admirado amigo el gran vizconde de Matamala. Su devoto y respetuoso, Ramón Gómez de la Serna”. Se non fose un tópico tratar da personalidade do autor a través da súa caligrafía, falaría do tamaño desmesurado da letra e a tinta encarnada que empregou o escritor nesta ocasión. Sucede, non obstante, que me intriga e divirte moito máis o xogo inocente de imaxinar por que tortos camiños chegou ata min ese libro do marqués.

Esta columna publicouse orixinalmente o 25 de marzo de 1993.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Teresa

24 de marzo de 2012 a las 0:01

Coa morte de Teresa Castelao desaparece a única presencia viva que quedaba do seu irmán . Recordo unha vez que a fumos ver un grupo de amigos, hai xa bastantes anos, e que para firmar un papel ofreceunos a pluma del. Creo que escribín entón neste mesmo periódico un pequeño comentario sobre a inxusticia que supuña o feito de que unha pluma vivise máis que o seu propietario, un absurdo que se pode prestar para facer meditacións moi diversas, incluso contradictorias, pero que a min me pareceu un disparate. Aquel día estaba Teresa moi contenta, convidounos a unhas pastas e uns licores, e falou de Daniel co agarimo emocionado de sempre.

Era unha muller rexa, aínda que de apariencia fráxil, cunha mirada melancólica que contrastaba coa amabilidade do sorriso. Aquela tristeza non proviña só das penalidades que pasou, senón que era a marca que lle quedara da ausencia do irmán, morto lonxe por culpa daquel trebón enlouquecido que arrasou este país durante trinta e dous meses.

A última vez que a vin foi hai ben pouco, con motivo do cabodano que se celebrou por Castelao en Rianxo. Estaba sentada no salonciño da casa, igual que hai quince anos, pero xa centenaria. Conservaba, sen embargo, o rostro esperto e atento, e a mirada viva, escrutadora, ben asistida pola memoria. Nalgúns momentos, poucos, Xavier Baltar axudáballe a encher os pequenos ocos que se lle producían ou presentáballe ás persoas que non coñecía de antes. Ela alongaba a man, saudaba coa cortesía natural, tan propia, e daba as gracias sen parar, cando os agradecidos eramos nós. Tíñalle prometido unha visita con Pilar Sampil, a quen quería e só coñecía por teléfono, pero xa non poderá ser.

Esta columna publicouse orixinalmente o 24 de marzo de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un pecado e unha gargallada

23 de marzo de 2012 a las 0:01

Un día, segundo me contou Ramón Piñeiro, don Ramón Otero Pedrayo, que daquela rexentaba unha cátedra de Xeografía na universidade de Santiago, presentouse no pazo episcopal de Compostela para visitar o cardeal Quiroga, de quen era bo amigo desde os tempos afastados nos que este último exercía como párroco de Santo Domingo, no centro de Ourense. A visita, polo tanto, non tiña nada de cousa extraordinaria. Como noutras ocasións, o prelado e o escritor recordaron vellas historias, tomaron café e botaron un pito.

Polo visto, ao cardeal chamoulle a atención o nerviosismo de Otero, que non conseguía centrarse na conversa, como se estivese preocupado. Ata que de súpeto, coas meixelas inflamadas, don Ramón dixo que quería ser oído en confesión, pois cometera un pecado gravísimo. Non ha ser difícil imaxinar o susto do cardeal.

Sen máis rodeos, Otero explicoulle que entrara no convento de clausura das monxas de San Paio facéndose pasar por un médico alemán que acompañaba ao verdadeiro doutor titular. A reacción do cardeal consistiu en botar unha gargallada chea de saúde e de graza. Ao contrario diso que acaba de suceder en Italia, onde o prior dun convento impediu o auxilio dun monxe moi enfermo porque o médico que se presentou a curalo era unha muller. Hai quen non entende que Deus poida ser como a xente normal.

Esta columna publicouse orixinalmente o 23 de marzo de 1995.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Cousas de libros

22 de marzo de 2012 a las 0:01

Creo que xa teño contado aquí que o primeiro libro que merquei na miña vida vendeumo un compañeiro por vinte e cinco pesetas facéndome un favor. Uns días despois vin que nas librerías custaba menos da metade. Como non resulta difícil de imaxinar, o meu amigo é hoxe un brillante home de negocios, mentres eu sigo metido entre libros. Por esa razón comín onte coas xentes do gremio, incluídos o conselleiro e o director xeral do ramo. Do que se trataba era de falar de diñeiro, ese ben necesario que nunca chega.

Durante o xantar informeime dunha cousa que non sabía: para resolver os problemas económicos dos editores galegos abondaría con que se destinase ao sector do libro o que custa facer medio quilómetro dunha estrada. Non parece unha pretensión extravagante. Por iso mesmo un ten a impresión de que non se vai conseguir.

Díxose na reunión que se le pouco, unha cantilena que se repite tantas veces que xa carece de significado. O que sucede é que nesta ocasión, un dos presentes díxoo tan ben que nos recordou a todos que era certo. Resulta que o citado compañeiro, editor de profesión, levou un día un amigo ata os locais da súa editorial para ensinarlle con orgullo o que alí estaba facendo. Ao rematar a visita, anuncioulle que lle ía regalar un libro. O outro, abrumado pola xentileza, respondeulle: “Non, que xa teño un na casa”.

Esta columna publicouse orixinalmente o 22 de marzo de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net