Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es Tevagustar.es
La Voz de Galicia
Blogs de lavozdegalicia.es
Á marxe do tempo

A noite do pobre

31 de Diciembre de 2011 a las 0:01

Tal día como hoxe, pola noite, ó cambiar o ano, nas aldeas da miña terra os mozos dedicábanse a unha cousa que se chamaba andar ás cancelas, que consistía en coller canta cancela atoparan, normalmente as que servían para pechar as hortas, e levalas lonxe do seu emprazamento habitual, atrancando os camiños con elas, sobre todo o camiño que levaba á igrexa parroquial. Aínda que o típico eran as cancelas, sen embargo valían tamén outros obxectos, especialmente os carros, pero tamén as escadas, os xugos de xunguir as vacas, os arados, as grades e calquera cousa que atoparan nos patios ou nos currais.

Pola mañá, ó ir á misa, era unha broma, e víase á xente recollendo todo canto lle levaran pola noite, sufrindo as burlas e as risas daqueles que se libraran, que non eran moitos. Estaba prohibido enfadarse, aínda que ás veces o encordio resultaba unha miga pesado, especialmente cando se trataba de volver para a casa cun obxecto grande, como podía ser o carro das vacas. A pesar de todo, nunca vin a ninguén que o tomase a mal.

Minto, había un. Era un tipo algo fanfarrón, bastante infeliz, que presumía de rico, aínda que non era tanto como el mesmo dicía. Moitas veces oín a varias señoras maiores que lle rifaban e lle chamaban charrelo, unha palabra que nunca vin en ningún diccionario, pero que daquela estaba moi viva na miña terra e significaba algo así como trapalleiro ou persoa que fala sen moito sentido. Este señor enfadábase todo, non porque lle levasen o carro ou calquera pertenza da súa propiedade, senón polo contrario, é dicir, porque nunca lle levaban nada. Entendíao como unha humillación. Debía sentirse o home máis pobre da parroquia.

 Esta columna publicouse orixinalmente o 31 de decembro de 2001.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Cousas de paxaros

30 de Diciembre de 2011 a las 0:01

Haberá tres ou catro anos, un día atopamos nunha estrada próxima a Baiona, tirado nun valado e ferido, a un rapaz noviño que acababa de ser pillado por un coche incivil, deses que foxen a todo meter cando causan unha desgraza. Era delgado e loiro, con cara de bo, e tiña unha perna esfolada, aínda que non rota. Subímolo no noso auto, metemos a bicicleta na parte de atrás e marchamos con el para a casa, co obxecto de que chamase por teléfono desde alí aos seus pais e curalo mentres tanto cunha pouca auga osixenada.

Foi un regalo. O rapaciño dedicábase a observar paxaros e sabía moitísimo sobre os seus costumes, as súas características, os seus nomes e todo canto un se pode imaxinar. No tempo que estivo con nós, falounos da súa afección con tanto fervor que daban ganas de mercar uns prismáticos e saír polos campos a imitalo.

Revivín aquelas horas no día de onte, durante un xantar. Entre os comensais había un amigo coa mesma paixón polos paxaros. Contounos como hai aves que non miden máis de dez ou quince centímetros e que voan desde América dun salto único, sen parar, durante seis mil quilómetros. Confesou a súa fascinación por esta marabilla, que compartimos e que debe de compartir case todo o mundo. En realidade, todo o mundo, non. Supoño que o condutor do coche aquel que fuxiu só admira as aves de curral, sobre todo no prato.

 Esta columna publicouse orixinalmente o 30 de decembro de 1997.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

O Deus de Gagarin

29 de Diciembre de 2011 a las 0:01

Cando estiven en Moscova hai anos, invitado pola Unión de Escritores Soviéticos, tiña unha intérprete chamada Tamara, que era unha muller intelixente, física nuclear de profesión, e sentimental. Un día, mentres me amosaba as tumbas dos heroes que están enterrados nos muros do Kremlin, detívose diante dunha lápida e botouse a chorar. Contoume que alí se atopaban as cinsas do astronauta Yuri Gagarin, morto uns anos antes. Pareceume unha reacción rara, que interpretei como unha mostra de patriotismo exaltado.

Pouco despois, mentres nos dirixiamos cara ao hotel Ukrania, onde nos agardaba un banquete impoñente, no que o caviar parecían cereixas máis que ovas de esturión, contoume que Gagarin morrera nun accidente de aviación, en parte porque preferira sacrificar a súa vida antes que caer sobre un barrio popular de Moscova.

Desde entón, como xa teño contado outra vez, o cosmonauta ten un altarciño no meu corazón. Como se recordará, despois da súa famosa viaxe espacial, Gagarin escandalizou a medio mundo ao afirmar que non vira a Deus. O caso é que, á hora da verdade, el entregou a súa vida polos demais. En cambio, eses piratas arxelinos que secuestraron un avión francés e que pasaron horas rezando, parece que tiñan a intención de lanzar o aparato contra a  cidade de París. Debeu ser o Deus desta xente o que non viu Gagarin.

 Esta columna publicouse orixinalmente o 29 de decembro de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Un bo regalo

28 de Diciembre de 2011 a las 0:01

Nunha ocasión, falando con Fausto Martínez Biel, un paisano meu de Xinzo de Limia que tiña fama de tolo, pero que non era máis que orixinal e extravagante, pregunteille polo seu pai, que bautizara os fillos con nomes wagnerianos, entre eles Parsifal e Lohengrin. Díxome que nunca lle perdoaría dúas cousas: unha, que non lle puxese Sigfrido, en vez de Fausto, e outra que á única muller da familia lle chamase Pepita, cando puido elixir os nomes de Cósima, Flosshilde e incluso Tristán e Isolda, este último todo xunto.

De Wagner explicoume que non lle gustaba porque era un caloteiro, é dicir, un individuo que pedía cartos e que logo nunca os devolvía. Tampouco lle facía graza que fose tan pequeno. Para o meu paisano, un cabaleiro non debía deixar pufos e, polo que respecta á estatura, a elegancia empezaba no metro setenta e cinco.

Nunca escoitei unha descualificación de Wagner tan arbitraria, a pesar de que este músico esperta aínda hoxe odios irracionais. Eu mesmo non sei como valoralo. En Berlín asistín un día a unha representación de O ouro do Rin que durou seis horas, e saín desconcertado. Onte, por sorpresa, vin na televisión unha película sobre Tannhäuser e quedei marabillado. Tanto que aínda que os Reis non me deixen nada o día 6, xa me dou por contento. O mesmo que se ao meu amigo Fausto lle puxesen o nome de Sigfrido.

 Esta columna publicouse orixinalmente o 28 de decembro de 1995.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

O que se pode aprender

27 de Diciembre de 2011 a las 0:01

Había en Ourense alá polos anos sesenta un señor moi poderoso que gozaba de grandes simpatías. Nunha velada na que coincidín con el, contou sen graza un chiste sobre un soldado que foi recibido cun entusiasmo  excesivo por parte dos asistentes. Noutra ocasión presenciei unha escena absolutamente cómica: un individuo que estaba sentado nunha terraza, cerca de min, púxose tan nervioso ao ver pasar o citado señor, que tirou con varias cadeiras e a punto estivo de tirar coa muller para ir saudar o prócer ao medio da rúa.

Cando o zascandil regresou ao seu sitio na terraza, transfigurado polo abrazo público que acababa de recibir, tivo que aturar un sermón da señora  agraviada, non pola falta de delicadeza cometida, abandonada case no chan polo ímpeto salutativo do seu home, senón porque este caera na descortesía de non presentala.

Anos despois, por unha arbitrariedade do destino, tan pouco propicio  naqueles tempos a darlle as costas á xente que estaba ben instalada, o home poderoso perdeu unha parte do seu poder. Empezouse a notar porque de pronto deixou de asistir ás cacerías con Franco; despois, porque lle quitaron o cargo que lle deran; finalmente, porque o meteron no cárcere. Cumprida a condena, un amigo meu foino ver e escoitoulle dicir: “O único beneficio que lle encontro á prisión é que te libra do agobio de ter  demasiados amigos”.

 Esta columna publicouse orixinalmente o 27 de decembro de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Libros de normas

26 de Diciembre de 2011 a las 0:01

Estes días de nadal, aproveitei a tarde do vinte e cinco para revolver entre os papeis na casa de Ourense. Sempre aparece algo: unha fotografía esquecida, unha libreta con pensamentos, unha carta antiga… Nesta ocasión atopei unhas notas de estudo, de finais dos anos cincuenta, tomadas por alguén descoñecido, pois non conseguín identificar a letra, durante unha clase de relixión. O máis interesante non eran os apuntamentos en si, senón os comentarios, con seren aqueles dignos dunha antoloxía da estupidez ou do disparate.

Recollíanse nas citadas follas unhas normas de decencia cristiá redactadas en forma epigramática que se podían resumir nesta máxima: “El verano es el invierno de las almas”. A man anónima da que falo, sospeito que dun primo meu algo golfante, anotou debaixo: “Hace tanto calor que yo tengo el alma completamente sudada”.

Moitos anos antes, na ditadura de Primo de Rivera, houbo outro profesor en Ourense que publicou un libro titulado Consejos a los niños para que sean buenos, no que se dicía: “El niño bueno procura no jugar con la basura”. Como consello non está mal; parece bastante máis asisado que o do inverno das almas e moito menos pretensioso. O meu pai estudou por ese manual e sempre lle pareceu útil e práctico, especialmente un verso que proclamaba: “Solamente comen con las manos los niños cochinos y marranos”.

 Esta columna publicouse orixinalmente o 26 de decembro de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo 1 Comentario
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Na vila de Córgomo

24 de Diciembre de 2011 a las 0:01

Estiven en Córgomo, unha pequena vila próxima ó Barco de Valdeorras. Ata onte, o único que sabía dese lugar era que alí naceu, hai case cen anos, o poeta Florencio Delgado Gurriarán. Agora sei algo máis. Por exemplo que, a pesar do frío, arredor de catrocentas persoas se xuntaron durante unha hora baixo a lona dunha carpa para escoitar unha conferencia sobre o seu poeta local. Non só eso, senón que antes acordaron mercar a casa do escritor entre todos, pagando a escote un crédito no banco, coa idea de convertela nun centro cultural. O sábado pola noite estaba chea e había nela varias exposicións.

Eu coñecín a Florencio Delgado Gurriarán alá pola metade dos anos setenta, nunha das visitas que fixo a Galicia desde México, onde vivía no exilio desde o ano 1936. Comemos xuntos na casa de Ramón Piñeiro, en Santiago. Era un home moi educado, elegante, simpático e cordial, de trato agradable. Falando con el, escoitándoo falar de política, un non entendía por qué un home coma el tivera que fuxir do seu país para salvar a vida.

Sempre me sorprendeu que nun lugar pequeno como Córgomo, antes da guerra, houbese un núcleo galeguista tan activo, do que formaba parte tamén o meu paisano Lohengrin Martínez Biel. En vista do que vin o sábado, acabouse a sorpresa, pois vese que a xente de alí é moi animada, tanto que había anos que eu non presenciaba unha cousa igual. Diante daquela animación, mentres falaba debaixo da carpa, pola cabeza pasábame unha e outra vez a idea de que hai persoas con sorte. Florencio marchou ó exilio, perdeu todo, pero gañou o afecto do seu pobo de tal maneira que tanto amor o fará vivir para sempre. Para sempre.

 Esta columna publicouse orixinalmente o 24 de decembro de 2001.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

Quedarse cun país

23 de Diciembre de 2011 a las 0:01

Onte lin nun periódico as declaracións dun señor de Barcelona que dixo que marchou de Cataluña porque Jordi Pujol lle roubou o seu país. Se iso é certo, ten toda a razón do mundo en queixarse e avergonzar publicamente ao político catalán, pois roubar é unha cousa moi fea, a non ser que se faga por necesidade. Eu tiven un compañeiro que, alá polos anos sesenta, arrapiñou unha galiña en Monforte, pero nunca me pareceu mal: tiña fame e andaba fuxido da policía. Son pecados que nin sequera hai que confesar.

A primeira vez que falei con Jordi Pujol foi nun restaurante. Presentoumo Xerardo Fernández Albor e non saquei a impresión de que fose un ladrón. Creo que viña a unha voda, invitado ademais por un amigo meu, un home serio e prudente que dubido moito que se atrevese a convidar á súa casa a unha persoa con esas mañas.

O que me resulta máis difícil de entender é como o denunciante chegou a ter un país da súa propiedade. Por moi rico e decente que un sexa, non semella fácil facerse cunha riqueza desa magnitude e menos aínda dispoñer dun lugar para gardala, excepto que sexa no corazón. Aí si que colle un país enteiro. É probable entón que se trate disto último. Nese caso, podería comprendelo. De todos os xeitos, tampouco me parecen ben estes amores excesivos. Os países é mellor compartilos cos demais. Hai para todos.

 Esta columna publicouse orixinalmente o 23 de decembro de 1996.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

A lingua dos gatos

22 de Diciembre de 2011 a las 0:01

Estes día de chuvia e vento sigo sentándome polas noites cun libro na man, ó pe do lume. Hai que aproveitar estes sibaritismos inocentes que alegran o corazón o non lle fan mal a ninguén, nin sequera ó propio corpo, que é o que paga case sempre as alegrías que nos regala a vida. Estiven lendo ademais unha reseña longa sobre un libro raro, publicado en Italia no século pasado, sobre a linguaxe mímica dos napolitanos,  especialmente a que realizan coas mans. Eu antes non cría nesas cousas que se din sobre as características de cada pobo. Tiña o prexuízo de que se trataba dun prexuízo. Por fortuna, o tempo vai facendo a un cada vez máis libre, polo menos á hora de pensar.

Segundo puiden entender, algúns dos signos que se fan en Nápoles son máis ou menos universais, como os cornos, a figa ou a puñeta. Dubido en cambio, por exemplo, que unha puñeta feita por un napolitano sexa igual que unha feita por un americano. Quen teña visto a primeira estará de acordo conmigo en que ten unha contundencia absoluta e descarada que dificilmente se pode confundir coa frialdade técnica que lle imprimen os segundos.

Eso levoume a pensar que estaría ben estudiar a linguaxe corporal do gato Samuel. Poderíamos entendernos mellor e estaríamos ademais nun plano de maior igualdade, pois seguro que el coñece ben a miña lingua, non a que falo, por suposto, senón a quen interpreto co meu corpo na nosa relación. Sabe, por exemplo, que cando vou á cociña e abro o frigorífico, algo lle pode tocar, por eso, en canto ve que me levanto, xa vai detrás de min. Eu, sen embargo, non sei demasiado do que el me di, a non ser cando pon o rabo dereito (está enfadado) ou cando arquea o lombo e finxe ser un tigre (está furioso) ou cando se tumba panza arriba (está mimoso ou golfo) ou cando miaña (pide algo). Onte pareceume que chiscaba un ollo. Pura ilusión. Igual que pensar que os cans falasen sueco. Só o entenden.

 Esta columna publicouse orixinalmente o 22 de decembro de 2000.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net

A man dunha muller

21 de Diciembre de 2011 a las 0:01

Hai uns días estiven en Ourense e aproveitei a viaxe para ir visitar uns amigos aos cales había tempo que non vía. Atopeime coa sorpresa de que o home da casa, un señor que prolongou unha espléndida mocidade ata ben cumpridos os oitenta anos, de súpeto se precipitou no abismo dunha vellez negra como un buraco fondo. Pola mirada que me dirixiu, decateime de que algo se rompera para sempre no interior da súa cabeza, tan lúcida e divertida ata hai pouco. Tiña os ollos secos, igual que dúas pucharquiñas insignificantes.

Mentres durou a visita, permaneceu en silencio, pasmado nalgún lugar perdido da súa alma, alleo por completo á presenza dos demais. Chamoume a atención que non se soltase da man da súa filla, que mantiña entre as súas con naturalidade, sen compulsión, cunha firmeza talvez máis psicolóxica que muscular.

Nos dous ou tres momentos que ela se tivo que mover, para servir o café, nunha ocasión, e para responder ao teléfono, despois, pareceume que na súa cara se debuxaba un xesto triste de desamparo total. Non se queixaba, non obstante; limitábase a esperar, como se a elegancia que presidiu a súa vida desde sempre lle impedise invadir a liberdade daquela muller.  Confirmoumo ela: cada pouco tempo, el mesmo se soltaba, temeroso quizais de causar molestias ou de abusar. Nunca me imaxinei que unha man gardase tanto amor.

 Esta columna publicouse orixinalmente o 21 de decembro de 1994.

Marxe
Escrito por amarxedotempo Comentar
Facebook Tuenti Twitter Google Buzz Meneame.net